221. KINH VÍ DỤ MŨI TÊN^[1]

Tôi nghe như vầy:

   Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.

  Bấy giờ, Tôn giả Man Đồng Tử^[2] sống một mình ở nơi yên tĩnh, thiền tọa tư duy, trong tâm khởi lên ý niệm: “Những luận điểm như vầy đã bị Thế Tôn gác lại, loại bỏ, không giải thích tường tận, đó là: ‘Thế giới thường hằng hay vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết?’ Ta không hài lòng về điều này, ta không chấp nhận về điều này, ta không phục về điều này. Nếu Thế Tôn khẳng định dứt khoát^[3] cho ta biết rằng ‘thế giới thường hằng’ thì ta sẽ theo Ngài tu học Phạm hạnh. Còn nếu Thế Tôn không khẳng định dứt khoát cho ta biết ‘thế giới thường hằng’ thì ta sẽ chất vấn Ngài, xong rồi bỏ đi. Cũng vậy, với ‘thế giới vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết?’ Nếu Thế Tôn khẳng định dứt khoát cho ta biết rằng ‘điều này là chân thật, ngoài ra đều hư vọng’ thì ta sẽ theo Ngài tu học Phạm hạnh. Còn nếu Thế Tôn không khẳng định dứt khoát cho ta biết ‘điều này là chân thật, ngoài ra đều hư vọng’ thì ta sẽ chất vấn Ngài, xong rồi bỏ đi.”

   [0804b09] Vào lúc xế chiều, Tôn giả Man Đồng Tử rời nơi tĩnh tọa đi đến chỗ Phật, cúi đầu đảnh lễ rồi ngồi sang một bên và thưa:

Bạch Thế Tôn, hôm nay con sống một mình ở nơi yên tĩnh, thiền tọa tư duy, trong tâm khởi lên ý niệm: “Những luận điểm như vầy đã bị Thế Tôn gác lại, loại bỏ, không giải thích tường tận, đó là: ‘Thế giới thường hằng hay vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết?’ Con không hài lòng điều này, con không chấp nhận điều này, con không phục điều này. Nếu Thế Tôn biết chắc chắn rằng ‘thế giới thường hằng’ thì hãy nói cho con biết. Còn nếu Thế Tôn không thể biết chắc chắn rằng ‘thế giới thường hằng’ thì cũng hãy nói thẳng là không biết. Cũng vậy, với ‘thế giới vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết?’ Nếu Thế Tôn biết chắc chắn rằng ‘điều này là chân thật, ngoài ra đều hư vọng’ thì hãy nói cho con biết. Còn nếu Thế Tôn không biết chắc chắn rằng ‘điều này là chân thật, ngoài ra đều hư vọng’ thì Ngài cứ nói thẳng là không biết.” Thế Tôn hỏi:

Này Man Đồng Tử, trước đây Ta có nói với thầy rằng: “Thế giới thường hằng, thầy hãy theo Ta tu học Phạm hạnh” chăng?

Man Đồng Tử thưa:

Thưa không, bạch Thế Tôn!

Cũng vậy với “thế giới vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết?” Trước đây Ta có nói với thầy rằng: “Đây là điều chân thật, ngoài ra đều hư vọng, thầy hãy theo Ta tu học Phạm hạnh” chăng?

[0804c02] Man Đồng Tử thưa:

Thưa không, bạch Thế Tôn!

Này Man Đồng Tử, trước đây thầy có nói với Ta rằng: “Nếu Thế Tôn khẳng định dứt khoát ‘thế giới thường hằng’ thì con sẽ theo Thế Tôn tu học Phạm hạnh” chăng?

Man Đồng Tử thưa:

Thưa không, bạch Thế Tôn!

Cũng vậy với “thế giới vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết?” Này Man Đồng Tử, trước đây thầy có nói với Ta rằng: “Nếu Thế Tôn khẳng định dứt khoát ‘đây là điều chân thật, ngoài ra đều hư vọng’ thì con sẽ theo Thế Tôn tu học Phạm hạnh” chăng?

Man Đồng Tử đáp:

Thưa không, bạch Thế Tôn!

Thế Tôn bảo:

Này Man Đồng Tử, trước đây Ta chưa từng khẳng định với thầy như vậy và thầy cũng không nói với Ta như vậy! Thầy quả là kẻ si mê! Vì sao dùng lời hư vọng để xuyên tạc Như Lai như thế?

   Lúc ấy, Tôn giả Man Đồng Tử bị Thế Tôn khiển trách trước mặt, trong lòng buồn bã, cúi đầu im lặng, không lời biện bạch, lộ vẻ suy tư. Sau khi khiển trách trước mặt Man Đồng Tử xong, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

Nếu có kẻ ngu si nào suy nghĩ như vầy: “Thế Tôn không khẳng định dứt khoát cho ta biết rằng ‘thế giới thường hằng’ ta sẽ không theo Ngài tu học Phạm hạnh”, kẻ ấy chưa kịp hiểu gì thì nửa chừng đã chết.

   Cũng vậy, với luận điểm “thế giới vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết?” Nếu có kẻ ngu si nào suy nghĩ như vầy: “Thế Tôn không khẳng định dứt khoát cho ta biết rằng ‘đây là điều chân thật, ngoài ra đều hư vọng’, ta sẽ không theo Ngài tu học Phạm hạnh”, kẻ ấy chưa kịp hiểu gì thì nửa chừng đã chết.

   Ví như một người bị trúng tên độc, do ngấm tên độc nên đau nhức vô cùng. Người ấy được người thân rủ lòng thương xót, mong cho lành bệnh, lợi lạc an vui nên mời thầy thuốc đến nhổ tên ra. Thế nhưng người trúng độc lại ngăn cản: “Khoan nhổ tên ra! Trước tiên, tôi phải biết người bắn mũi tên kia họ gì tên gì, sanh ra ở đâu, dáng người cao hay thấp, mập hay ốm, da đen hay trắng hay chỉ hơi ngăm, thuộc dòng tộc Sát-lợi, Phạm chí, Tỳ-xá hay Thủ-đà-la, là người phương Đông, phương Nam, phương Tây hay phương Bắc? Khoan nhổ tên ra! Trước tiên tôi phải biết cây cung ấy làm bằng chất liệu gì, gỗ chá,^[4] gỗ dâu, gỗ quỳ hay sừng? Khoan nhổ tên ra! Trước tiên tôi phải biết dây cung được làm bằng chất liệu gì, gân bò, hươu nai hay làm bằng tơ? Cây cung màu đen hay trắng, màu đỏ hay vàng? Dây cung đó làm bằng gân, bằng tơ, bằng sợi gai hay bằng vỏ gai? Cán tên này làm bằng gỗ hay bằng tre? Cung tên được quấn bằng gân bò, gân hươu nai hay bằng tơ? Đuôi tên này được kết bằng lông chim thước,⁵ lông kên kên, lông gà trống hay lông hạc? Mũi tên này thuộc loại mũi răng cưa, mũi nhọn hay mũi hình phi đao? Người thợ vót tên này họ gì, tên gì, sanh ở đâu, cao hay thấp, mập hay gầy, da đen hay trắng hay chỉ hơi ngăm, sống ở phương Đông, phương Nam, phương Tây hay phương Bắc?” Như thế, người trúng tên độc ấy chưa kịp hiểu gì thì nửa chừng đã chết.

   [0805a16] Cũng vậy, nếu có kẻ ngu si suy nghĩ: “Thế Tôn không khẳng định dứt khoát cho ta biết rằng ‘thế giới thường hằng’, ta sẽ không theo Ngài tu học Phạm hạnh.” Như thế, kẻ ấy chưa kịp hiểu gì thì nửa chừng đã chết.

   Cũng vậy, với luận điểm “thế giới vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết?” Nếu có kẻ ngu si nào suy nghĩ như vầy: “Thế Tôn không khẳng định dứt khoát cho ta biết rằng ‘đây là điều chân thật, ngoài ra đều hư vọng’ ta sẽ không theo Ngài tu học Phạm hạnh.” Như thế, kẻ ấy chưa kịp hiểu gì thì nửa chừng đã chết.

   Nhân vì luận điểm “thế giới thường hằng” mà theo Ta tu học Phạm hạnh thì điều này không hợp lý. Cũng vậy, nhân vì những luận điểm “thế giới vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết” mà theo Ta tu học Phạm hạnh thì những điều này không hợp lý.

   Nhân vì có luận điểm “thế giới thường hằng” mà không theo Ta tu học Phạm hạnh thì điều này không hợp lý. Cũng vậy, nhân vì có những luận điểm “thế giới vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân, hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết” mà không theo Ta tu học Phạm hạnh thì những điều này không hợp lý.

   [0805b06] Nhân vì không có luận điểm “thế giới thường hằng” mà theo Ta tu học Phạm hạnh thì điều này không hợp lý. Cũng vậy, nhân vì không có những luận điểm “thế giới vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết” mà theo Ta tu học Phạm hạnh thì những điều này không hợp lý.

   Nhân vì không^[5] có luận điểm “thế giới thường hằng” mà không theo Ta tu học Phạm hạnh thì điều này không hợp lý. Cũng vậy, nhân vì không có những luận điểm “thế giới vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết” mà không theo Ta tu học Phạm hạnh thì những điều này không hợp lý.

   Bởi vì, dù thế giới thường hằng thì vẫn có sanh, có già, có bệnh, có chết, sầu bi, khóc than, ưu khổ, ảo não, từ đó phát sanh toàn bộ khối khổ lớn này. Cũng vậy, dù “thế giới vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết” thì vẫn có sanh, có già, có bệnh, có chết, sầu bi, khóc than, ưu khổ, ảo não, từ đó phát sanh toàn bộ khối khổ lớn này.

  “Thế giới thường hằng” Ta không khẳng định dứt khoát về điều này. Vì lý do gì mà Ta không khẳng định dứt khoát về điều này? Vì điều này không liên hệ đến mục đích,^[6] không liên hệ đến Chánh pháp, không phải là căn bản của Phạm hạnh, không đưa đến trí, không đưa đến giác, không dẫn đến Niết-bàn.^[7] Do đó, Ta không khẳng định dứt khoát về điều này. Cũng vậy, “thế giới vô thường, thế giới hữu biên hay vô biên, sinh mạng tức là thân hay sinh mạng khác với thân, Như Lai tồn tại hay không tồn tại sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết, hay Như Lai không phải tồn tại cũng không phải không tồn tại sau khi chết” Ta không khẳng định dứt khoát về những điều này. Vì lý do gì mà Ta không khẳng định dứt khoát về những điều này? Vì những điều này không liên hệ đến mục đích, không liên hệ đến Chánh pháp, không phải là căn bản của Phạm hạnh, không đưa đến trí, không đưa đến giác, không dẫn đến Niết-bàn. Do đó, Ta không khẳng định dứt khoát về những điều này.

   Những pháp nào được Ta dứt khoát khẳng định? Đây là những giáo nghĩa mà Ta dứt khoát khẳng định: “Đây là khổ, đây là nguyên nhân của khổ, đây là khổ diệt và đây là con đường đưa đến khổ diệt.” Đó là những điều được Ta dứt khoát khẳng định. Vì lý do gì mà Ta dứt khoát khẳng định những điều này? Vì những điều này đều liên hệ đến mục đích, liên hệ đến Chánh pháp, là căn bản của Phạm hạnh, đưa đến trí, đưa đến giác, dẫn đến Niết-bàn. Thế nên Ta dứt khoát khẳng định những điều này.

   Như vậy, những điều gì không nên nói thì Như Lai không nói, những điều gì nên nói thì Như Lai đã nói. Các thầy hãy thọ trì như vậy, hãy học tập như vậy!

   Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe Phật giảng dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.