215. KINH CHỨNG ĐẮC BẬC NHẤT^[1]

Tôi nghe như vầy:

Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.

[0799c01] Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

– Tất cả những nơi nào mà Vua Ba-tư-nặc nước Câu-tát-la được quyền ban giáo lệnh đến thì nơi đó Vua Ba-tư-nặc nước Câu-tát-la là bậc nhất. Tuy nhiên Vua Ba-tư-nặc nước Câu-tát-la vẫn chịu sự biến chuyển và đổi thay. Vị Thánh đệ tử đa văn quán sát như vậy liền sanh nhàm chán cái bậc nhất đó. Khi đã nhàm chán điều đó rồi, đối với cái bậc nhất mà còn không ham muốn, huống gì những thứ thấp kém khác?

Những nơi mà ánh sáng của mặt trời, mặt trăng chiếu đến, những phương được chiếu đến gồm có một ngàn thế giới.^[2] Trong một ngàn thế giới đó có một ngàn mặt trời, một ngàn mặt trăng, một ngàn châu Phất-vu-đãi,^[3] một ngàn châu Diêm-phù,^[4] một ngàn châu Câu-đà-ni,^[5] một ngàn châu Uất-đan-việt,^[6] một ngàn núi Tu-di,^[7] một ngàn cõi Tứ Đại Thiên Vương, một ngàn Vương tử cõi Tứ Thiên Vương, một ngàn cõi trời Ba Mươi Ba,^[8] một ngàn Thích thiên Nhânđà-la,^[9] một ngàn cõi trời Diệm-ma,^[10] một ngàn thiên tử cõi Tu-diệm-ma, một ngàn cõi trời Đâu-suất-đà,^[11] một ngàn thiên tử cõi Đâu-suất-đà, một ngàn cõi trời Hóa Lạc,^[12] một ngàn thiên tử cõi Thiện Hóa Lạc,^[13] một ngàn cõi trời Tha Hóa Lạc,^[14] một ngàn thiên tử cõi Tự Tại, một ngàn Phạm thế giới¹⁵ và một ngàn cõi Phạm khác. Trong đó có một vị Đại Phạm, vị này là bậc biến hóa tôn quý, ban phước phù trợ, là đấng tạo hóa chúng sanh đã sanh và sẽ sanh. Tuy nhiên, vị Đại Phạm ấy cũng chịu sự biến chuyển và đổi thay. Vị Thánh đệ tử đa văn quán sát như vậy liền sanh ra nhàm chán cái bậc nhất ấy. Khi đã nhàm chán điều đó rồi, đối với cái bậc nhất kia mà còn không ham muốn, huống gì những thứ thấp kém khác?

Về sau thế giới này sẽ tan hoại. Khi thế giới này tan hoại, chúng sanh sanh lên cõi trời Hoảng Dục.^[15] Chúng sanh trong cõi đó có sắc thân, nương ý mà sanh ra,^[16] đầy đủ các thân phần, chi thể không thiếu, các căn không hư hoại, lấy niềm vui làm thức ăn, hình sắc thanh tịnh, thân tỏa ánh sáng, bay trong hư không, sống ở đó rất lâu. Nhưng cõi trời Hoảng Dục vẫn chịu sự biến chuyển và đổi thay. Vị Thánh đệ tử đa văn quán sát như vậy cho nên nhàm chán cõi ấy. Khi đã nhàm chán cõi ấy rồi, đối với cái bậc nhất ấy mà còn không ham muốn, huống gì những thứ thấp kém khác?

Lại nữa, có bốn tưởng. Có Tỳ-kheo suy tưởng với tưởng nhỏ, hoặc suy tưởng với tưởng lớn, hoặc suy tưởng với tưởng vô lượng, hoặc tưởng vô sở hữu. Nhưng những chúng sanh tin hiểu^[17] nơi những lạc tưởng như vậy^[18] cũng chịu sự biến chuyển và đổi thay. Vị Thánh đệ tử đa văn quán sát như vậy cho nên nhàm chán những lạc tưởng ấy. Khi đã nhàm chán rồi, đối với cái bậc nhất ấy mà còn không ham muốn, huống gì những thứ thấp kém khác?

Lại nữa, có tám Trừ xứ.^[19] Là tám Trừ xứ nào? Này Tỳ-kheo, bên trong có sắc tưởng, bên ngoài quán sắc, một lượng nhỏ sắc đẹp hoặc sắc xấu; đối với sắc ấy biết rằng đã trừ, thấy rằng đã trừ, tưởng như vậy gọi là Trừ xứ thứ nhất.

Lại nữa, Tỳ-kheo! Bên trong có sắc tưởng, bên ngoài quán sắc, vô lượng sắc đẹp và sắc xấu; đối với sắc ấy biết rằng đã trừ, thấy rằng đã trừ, tưởng như vậy được gọi là Trừ xứ thứ hai.

Lại nữa, Tỳ-kheo! Bên trong không có sắc tưởng, bên ngoài quán sắc, một lượng nhỏ sắc đẹp hoặc sắc xấu; đối với sắc ấy biết rằng đã trừ, thấy rằng đã trừ, tưởng như vậy được gọi là Trừ xứ thứ ba.

Lại nữa, Tỳ-kheo! Bên trong không có sắc tưởng, bên ngoài quán sắc, vô lượng sắc đẹp hoặc sắc xấu; đối với sắc ấy biết rằng đã trừ, thấy rằng đã trừ, tưởng như vậy được gọi là Trừ xứ thứ tư.

[0800a05] Lại nữa, Tỳ-kheo! Bên trong không có sắc tưởng, bên ngoài quán sắc, màu sắc xanh mượt, sắc xanh hiển hiện, sắc xanh chiếu sáng. Giống như hoa thanh thủy có màu sắc xanh mượt, sắc xanh hiển hiện, sắc xanh chiếu sáng. Cũng như chiếc áo lụa nước Ba-la-nại^[20] được giặt, được vỗ, được nhồi, được vò kỹ cho đến sạch tinh, màu sắc sáng tươi mát, màu sắc xanh mượt, sắc xanh hiển hiện, sắc xanh chiếu sáng. Cũng vậy, Tỳ-kheo! Bên trong không sắc tưởng, bên ngoài quán sắc, màu sắc xanh mượt, sắc xanh hiển hiện, sắc xanh chiếu sáng, vô lượng vô biên, ý thanh tịnh, ý thấm nhuần, ưa thích, không chán ghét. Đối với sắc ấy, biết rằng đã trừ, thấy rằng đã trừ, tưởng như vậy được gọi là Trừ xứ thứ năm.

Lại nữa, Tỳ-kheo! Bên trong không có sắc tưởng, bên ngoài quán sắc, màu sắc vàng ánh, sắc vàng hiển hiện, sắc vàng chiếu sáng. Giống như hoa tần-đầuca-la^[21] có màu vàng ánh, sắc vàng hiển hiện, sắc vàng chiếu sáng. Cũng như chiếc áo lụa nước Ba-la-nại, được giặt, được vỗ, được nhồi, được vò kỹ cho đến sạch tinh, màu sắc vàng ánh, sắc vàng hiển hiện, sắc vàng chiếu sáng. Cũng vậy, Tỳ-kheo! Bên trong không có sắc tưởng, bên ngoài quán sắc, màu sắc vàng ánh, sắc vàng hiển hiện, sắc vàng chiếu sáng, vô lượng vô biên, ý thanh tịnh, ý thấm nhuần, ưa thích, không chán ghét. Đối với sắc ấy, biết rằng đã trừ, thấy rằng đã trừ, tưởng như vậy được gọi là Trừ xứ thứ sáu.

Lại nữa, Tỳ-kheo! Bên trong không có sắc tưởng, bên ngoài quán sắc, màu sắc đỏ rực, sắc đỏ hiển hiện, sắc đỏ chiếu sáng. Giống như hoa ca-ni-ca-la^[22] màu sắc đỏ rực, sắc đỏ hiển hiện, sắc đỏ chiếu sáng. Cũng như chiếc áo lụa nước Ba-la-nại được giặt, được vỗ, được nhồi, được vò kỹ cho đến sạch tinh, màu sắc tươi sáng, màu sắc đỏ rực, sắc đỏ hiển hiện, sắc đỏ chiếu sáng. Cũng vậy, Tỳ-kheo bên trong không có sắc tưởng, bên ngoài quán sắc, màu sắc đỏ rực, sắc đỏ hiển hiện, sắc đỏ chiếu sáng, vô lượng vô biên, ý thanh tịnh, ý thấm nhuần, ưa thích, không chán ghét. Đối với sắc ấy, biết rằng đã trừ, thấy rằng đã trừ, tưởng như vậy được gọi là Trừ xứ thứ bảy.

Lại nữa, Tỳ-kheo! Bên trong không có sắc tưởng, bên ngoài quán sắc, màu sắc trắng tinh, sắc trắng hiển hiện, sắc trắng chiếu sáng. Giống như sao Thái Bạch, màu sắc trắng tinh, sắc trắng hiển hiện, sắc trắng chiếu sáng. Cũng như chiếc áo lụa nước Ba-la-nại được giặt, được vỗ, được nhồi, được vò kỹ cho đến trắng tinh, màu sắc tươi sáng, màu sắc trắng tinh, sắc trắng hiển hiện, sắc trắng chiếu sáng. Cũng vậy, Tỳ-kheo! Bên trong không có sắc tưởng, bên ngoài quán sắc, màu sắc trắng tinh, sắc trắng hiển hiện, sắc trắng chiếu sáng, vô lượng vô biên, ý thanh tịnh, ý thấm nhuần, ưa thích, không chán ghét. Đối với sắc ấy biết rằng đã trừ, thấy rằng đã trừ, tưởng như vậy được gọi là Trừ xứ thứ tám.

Những chúng sanh tin hiểu và vui thích theo những Trừ xứ như vậy cũng chịu sự biến chuyển và đổi thay. Vị Thánh đệ tử đa văn quán sát như vậy cho nên nhàm chán những Trừ xứ đó. Khi đã nhàm chán chúng rồi, đối với cái bậc nhất ấy mà còn không ham muốn, huống gì những thứ thấp kém khác?

[0800b03] Lại nữa, có mười biến xứ.^[23] Là mười biến xứ nào? Nghĩa là có Tỳkheo tu tập với một đối tượng^[24] là biến xứ đất,^[25] tư duy trên dưới các phương, không hai. Vị ấy tu tập với một đối tượng là biến xứ nước, một biến xứ lửa, một biến xứ gió, một biến xứ màu xanh, một biến xứ màu vàng, một biến xứ màu đỏ, một biến xứ màu trắng, một biến xứ hư không và một biến xứ thức là thứ mười. Tu tập với một biến xứ, tư duy trên dưới các phương, không hai. Những chúng sanh tin hiểu và vui thích nơi các biến xứ như vậy cũng biến chuyển và đổi thay. Vị Thánh đệ tử đa văn quán sát như vậy cho nên sanh nhàm chán điều đó. Khi đã nhàm chán rồi, đối với cái bậc nhất mà còn không ham muốn, huống gì những thứ thấp kém khác?

Đó gọi là giáo thuyết thanh tịnh bậc nhất, là sự an lập tối thượng bậc nhất, gọi là “Ngã là hư vô, ngã không tồn tại.”^[26] Vì để thành tựu chủ trương đó mà thiết lập con đường thực hành, được xem như là chỗ y cứ bậc nhất của kiến chấp ngoại đạo, cũng gọi là vượt qua tất cả sắc tưởng, cho đến chứng phi hữu tưởng, phi vô tưởng xứ, thành tựu và an trú. Đó gọi là ngay trong hiện tại mà mong cầu bậc nhất đạt đến Niết-bàn, ngay trong hiện tại mà kiến lập tối thượng về Niết-bàn, nghĩa là sáu xúc xứ về sự sanh khởi, sự diệt tận, vị ngọt và sự xuất ly được thấy như thật bằng trí tuệ, cho đến vì để chứng ngộ điều đó mà thiết lập con đường thực hành.

Lại nữa, có bốn con đường thực hành.^[27] Là bốn con đường nào? Có con đường thực hành an vui mà chậm chứng đắc; có con đường thực hành an vui mà nhanh chứng đắc; có con đường thực hành khổ nhọc mà chậm chứng đắc và có con đường thực hành khổ nhọc mà nhanh chứng đắc.

Trong đó, hoặc có con đường thực hành an vui mà chậm chứng đắc, vì an vui mà chậm chứng đắc, cho nên nói đây là cách thấp kém.^[28]

[0800c01] Trong đó, hoặc có con đường thực hành an vui mà nhanh chứng đắc, vì an vui mà nhanh chứng đắc, cho nên con đường thực hành này được gọi là thấp kém.

Trong đó, hoặc có con đường thực hành khổ nhọc mà chậm chứng đắc, vì khổ nhọc mà chậm chứng đắc, cho nên con đường thực hành này được gọi là thấp kém.

Trong đó, hoặc có con đường thực hành khổ nhọc mà nhanh chứng đắc, vì khổ nhọc mà nhanh chứng đắc, cho nên con đường thực hành này không được truyền bá rộng rãi, cho đến chư thiên và loài người cũng không khen ngợi và truyền bá rộng rãi.

Con đường thực hành của Như Lai được lưu truyền và quảng bố rộng rãi, cho đến chư thiên và loài người cũng khen ngợi và truyền bá rộng rãi. Vì sao con đường thực hành của Như Lai được lưu truyền và quảng bố rộng rãi, cho đến chư thiên và loài người cũng khen ngợi và truyền bá rộng rãi? Đó là thực hành theo tám chi Thánh đạo, từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó gọi là con đường thực hành của Như Lai được lưu truyền và quảng bố rộng rãi, cho đến chư thiên và loài người cũng khen ngợi và truyền bá rộng rãi.

Như Lai giảng dạy như vậy, nhưng các Sa-môn, Phạm chí hư ngụy, dối trá, bất thiện, không chân thật đã hủy báng Như Lai: “Quả thật có chúng sanh được an lập trong sự đoạn diệt^[29] nhưng Sa-môn Cù-đàm không tuyên bố điều đó.” Thật sự là có chúng sanh được an lập trong sự đoạn diệt,^[30] vì nếu không có điều đó thì Như Lai đã không thuyết giảng như vậy. Ngay trong đời này Như Lai đã đoạn trừ tất cả, chứng đắc Niết-bàn tịch tĩnh, ngưng nghỉ, diệt tận.^[31]

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.

***

Kệ tóm tắt:

Cúng dường tam thiện căn,       
Tam thống tam phú lộ,
Tướng pháp tam bất giác,          
Ái kính vô yểm túc.^[32]