Tam tạng Thánh điển PGVN 19 » Tam tạng Phật giáo Bộ phái 03 »
TRUNG TÂM DỊCH THUẬT TRÍ TỊNH
Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.
Bấy giờ, Tỳ-kheo Mâu-lê-phá-quần-na[2] thường hội họp cùng các Tỳ-kheoni. Nếu có ai ở trước mặt Tỳ-kheo Mâu-lê-phá-quần-na mà phê phán[3] các Tỳkheo-ni thì thầy ấy liền nổi giận, hằn học, thậm chí lớn tiếng tranh cãi lại. Hoặc có ai ở trước mặt các Tỳ-kheo-ni mà phê phán Tỳ-kheo Mâu-lê-phá-quần-na thì các Tỳ-kheo-ni kia cũng nổi giận, hằn học, thậm chí lớn tiếng tranh cãi lại. Số đông Tỳ-kheo khác thấy vậy liền đến chỗ đức Phật, cung kính lạy sát chân Ngài rồi ngồi qua một bên và thưa:
Thế Tôn nghe vậy liền bảo một Tỳ-kheo:
Tỳ-kheo kia nghe xong, liền thưa: “Kính vâng, bạch Thế Tôn.” Sau đó cung kính lạy sát chân Phật, nhiễu quanh ba vòng rồi lui ra, đi đến chỗ Tỳ-kheo Mâulê-phá-quần-na rồi nói rằng: “Thế Tôn truyền gọi thầy!”
Tỳ-kheo Mâu-lê-phá-quần-na nghe xong, liền đến chỗ đức Phật, cung kính đảnh lễ rồi ngồi sang một bên.
Thế Tôn hỏi:
Phá-quần-na thưa:
Thế Tôn lại hỏi:
Phá-quần-na thưa:
Đức Phật bảo:
Rồi Thế Tôn hỏi các Tỳ-kheo:
Các Tỳ-kheo đáp:
Thế Tôn dạy:
Trước đây, Ta từng nói với chúng Tỳ-kheo: “Này các thầy! Dù các thầy là người có nhiều danh tiếng hay ít danh tiếng thì hết thảy hãy học theo hạnh một lần ngồi ăn;[4] học hạnh một lần ngồi ăn rồi thì sẽ được thảnh thơi tự tại, không nhiễm bệnh tật, thân thể nhẹ nhàng, khí lực dồi dào, an ổn hân hoan.” Các Tỳkheo ấy, dù là người có nhiều danh tiếng hay ít danh tiếng thì hết thảy đều học theo hạnh một lần ngồi ăn; đã học hạnh một lần ngồi ăn rồi thì được thảnh thơi tự tại, không nhiễm tật bệnh, thân thể nhẹ nhàng, khí lực dồi dào, an ổn hân hoan. Các Tỳ-kheo đã khiến Ta hài lòng nên Ta cũng không cần răn nhắc gì nhiều. Các Tỳ-kheo nhờ đây mà khởi niệm hướng về Chánh pháp, tuần tự tu pháp. Giống như cỗ xe ngựa, được người đánh xe tay trái cầm cương, tay phải cầm roi, dù phải chạy tám phương nhưng vẫn đến nơi người ấy muốn đến. Như vậy, các Tỳkheo ấy đã khiến Ta vừa ý nên Ta cũng không cần răn nhắc gì nhiều.
Các Tỳ-kheo nhờ đây mà khởi niệm hướng về Chánh pháp, tuần tự tu pháp. Giống như rừng cây sa-la trên vùng đất tốt, lại được người làm vườn khéo léo, sáng dạ và siêng năng, biết tùy thời chăm sóc, thường xuyên xới đất, bón phân, tưới nước, san chỗ cao, lấp chỗ trũng, nếu có cỏ độc thì nhổ bỏ đi, cây nào mọc lên mà còi cọc, cong queo thì nhổ bỏ, nhánh mọc đâm ngang hay sà thấp thì cắt tỉa, cây con nào mới mọc mà khỏe mạnh, ngay thẳng thì chăm bón, thường xuyên xới đất, bón phân và tưới nước. Như thế thì nhất định rừng cây sa-la trên vùng đất tốt kia ngày càng xanh tốt. Cũng vậy, các Tỳ-kheo ấy đã khiến Ta hài lòng nên Ta cũng không cần răn nhắc gì nhiều.
Lại nữa, Ta không cho rằng vị Tỳ-kheo kia nói năng hiền lành nhu thuận vì y bát, ẩm thực, giường nệm, thuốc thang và vật dụng sinh hoạt. Vì sao như vậy? Vì khi Tỳ-kheo kia nếu không có được các thứ ấy thì sẽ trở lại không nói năng hiền lành nhu thuận, tạo thành tính khí nói năng không hiền lành nhu thuận.
[0744c02] Nếu có Tỳ-kheo tu hạnh viễn ly, nương theo viễn ly, an trú viễn ly mà nói năng hiền lành nhu thuận và thành tựu đức tính nói năng hiền lành nhu thuận thì Ta cho rằng đó mới thật sự là người nói năng hiền lành nhu thuận. Vì sao như vậy? Giả sử có một hành giả khéo thủ hộ, khéo an trú khi không bị người khác nhục mạ. Khi không bị người khác nhục mạ thì không nổi giận, không thù nghịch, không ưu sầu oán hận, không hằn học giận dữ, không lộ vẻ hung bạo. Các Tỳ-kheo khác thấy vậy, liền nghĩ rằng: “Hiền giả ấy thật là người biết nhẫn nhục, ôn hòa, nhu thuận, khéo kiềm chế, khéo định tĩnh, khéo trầm lắng.” Nhưng khi hành giả ấy bị người khác nhục mạ thì liền nổi giận, thù nghịch, bực tức, oán hận, lộ vẻ hung bạo. Các Tỳ-kheo khác thấy vậy, liền nghĩ: “Hiền giả ấy thật là người nóng nảy, cộc cằn, thô lỗ, thiếu kiềm chế, không định tĩnh, không trầm lắng.” Vì sao như vậy?
Này các Tỳ-kheo! Có một nữ gia chủ tên là Bệ-đà-đề[5] vô cùng giàu có, rất nhiều tiền tài, sản nghiệp vật nuôi không tính kể, nhà cửa, đất đai, lúa gạo sung túc và rất nhiều vật dụng sinh hoạt khác nữa. Bấy giờ, Bệ-đà-đề tiếng tốt vang xa, truyền khắp các phương như vầy: “Nữ gia chủ Bệ-đà-đề là người nhẫn nhục, ôn hòa, nhu thuận, khéo kiềm chế, khéo định tĩnh, khéo trầm lắng.”
Người nữ gia chủ có một nữ tỳ tên là Hắc,6 nữ tỳ ấy nói năng dịu dàng, làm việc giỏi giang. Có lần, nữ tỳ tên Hắc suy nghĩ: “Chủ nhân Bệ-đà-đề của mình tiếng tốt vang xa, truyền khắp các phương như vầy: ‘Nữ gia chủ Bệ-đà-đề là người nhẫn nhục, ôn hòa, nhu thuận, khéo kiềm chế, khéo định tĩnh, khéo trầm lắng.’ Nay mình hãy thử xem chủ nhân Bệ-đà-đề thật sự có tức giận hay không?” Thế rồi, nữ tỳ Hắc nằm ngủ không chịu dậy sớm. Phu nhân liền gọi: “Này nữ tỳ Hắc, sao ngươi không dậy sớm?” Nữ tỳ Hắc nghe rồi liền nghĩ: “Chủ nhân Bệ-đà-đề của mình thật có nổi giận chứ không phải không nổi giận, chẳng qua vì công việc trong nhà đã có mình khéo lo liệu, khéo quán xuyến, khéo chu toàn nên chủ nhân Bệ-đà-đề của mình tiếng tốt vang xa, truyền khắp các phương như vầy: ‘Nữ gia chủ Bệ-đà-đề là người nhẫn nhục, ôn hòa, nhu thuận, khéo kiềm chế, khéo định tĩnh, khéo trầm lắng.’ Nay mình hãy thử thách hơn nữa, xem thử chủ nhân Bệ-đà-đề thật sự có tức giận hay không?”
Thế rồi, nữ tỳ Hắc thức dậy rất muộn. Phu nhân liền gọi: “Này nữ tỳ Hắc, sao ngươi dậy trễ quá vậy?” Nữ tỳ Hắc nghe rồi liền suy nghĩ: “Chủ nhân Bệđà-đề của mình thật sự có nổi giận chứ không phải không nổi giận, chẳng qua vì công việc trong nhà đã có mình khéo lo liệu, khéo quán xuyến, khéo chu toàn nên chủ nhân Bệ-đà-đề của mình tiếng tốt vang xa, truyền khắp các phương như vầy: ‘Nữ gia chủ Bệ-đà-đề là người nhẫn nhục, ôn hòa, nhu thuận, khéo kiềm chế, khéo định tĩnh, khéo trầm lắng.’ Nay mình hãy thử thách hơn nữa, xem thử chủ nhân Bệ-đà-đề thật sự có tức giận hay không?”
[0745a08] Lần khác, nữ tỳ Hắc nằm ngủ tới xế trưa mới dậy. Phu nhân liền gọi: “Này nữ tỳ Hắc, sao ngươi dám ngủ đến tận xế trưa mà vẫn chưa chịu dậy? Ngươi không chịu làm việc, cũng không bảo người khác làm. Nữ tỳ này dám không nghe lời ta sao? Nữ tỳ này dám khinh thường ta sao?” Lập tức, phu nhân nổi cơn thịnh nộ, trán nổi ba đường gân, mặt mũi cau có, chạy đến đóng cửa cài then rồi cầm gậy đánh nữ tỳ Hắc vỡ đầu chảy máu. Nữ tỳ Hắc ôm đầu cố thoát ra ngoài, chạy qua hàng xóm, lớn tiếng phân bua, kể xấu đủ điều: “Này các vị, hãy xem hành động của một người nhẫn nhục, ôn hòa, nhu thuận, khéo kiềm chế, khéo định tĩnh, khéo trầm lắng là như vậy sao? Bà ấy đã mắng chửi tôi rằng: ‘Này nữ tỳ Hắc, sao ngươi dám ngủ đến tận xế trưa mà vẫn chưa chịu dậy? Ngươi không chịu làm việc, cũng không bảo người khác làm. Nữ tỳ này dám không nghe lời ta sao? Nữ tỳ này dám khinh thường ta sao?’ Thế rồi bà ta nổi cơn thịnh nộ, trán nổi ba đường gân, mặt mũi cau có, chạy đến đóng cửa cài then rồi cầm gậy đánh tôi vỡ đầu chảy máu như thế này đây.’” Khi ấy, phu nhân Bệ-đà-đề bị tiếng xấu đồn xa, truyền khắp các phương như vầy: “Nữ gia chủ Bệ-đà-đề là người nóng nảy, cộc cằn, thô lỗ, thiếu kiềm chế, không định tĩnh, không trầm lắng.”
Cũng vậy, vị hành giả khéo thủ hộ, khéo an trú đó là do không bị người khác nhục mạ. Khi không bị người khác nhục mạ thì hành giả ấy không nổi giận, không thù nghịch, không bực tức oán hận, không hằn học giận dữ, không lộ vẻ hung bạo. Các Tỳ-kheo khác thấy vậy, liền nghĩ rằng: “Hiền giả ấy thật là người nhẫn nhục, ôn hòa, nhu thuận, khéo kiềm chế, khéo định tĩnh, khéo trầm lắng.” Nhưng khi hành giả ấy bị người khác nhục mạ thì nổi giận, thù nghịch, bực tức oán hận, lộ vẻ hung bạo. Các Tỳ-kheo khác thấy vậy, liền nghĩ: “Hiền giả ấy thật là người nóng nảy, cộc cằn, thô lỗ, thiếu kiềm chế, không định tĩnh, không trầm lắng.”
Lại nữa, có năm trường hợp nói năng. Nếu một người nào đó nói ra hoặc đúng lúc hay là không đúng lúc, hoặc nói lời chân thật hay là lời không chân thật, hoặc nói lời dịu dàng hay là lời cộc cằn, hoặc nói lời điềm đạm hay là lời giận dữ, hoặc nói lời có ích hay là lời vô ích. Này các Tỳ-kheo! Với năm trường hợp nói năng này, nếu một người nào đó nói ra mà tâm các thầy biến đổi, miệng nói lời giận dữ thì Ta nói rằng các thầy sẽ do đây mà suy giảm. Các thầy nên tu tập đối với năm trường hợp nói năng này, để khi một người nào đó nói ra, tâm các thầy không bị biến đổi, miệng không nói lời giận dữ; hãy hướng đến người oán nghịch ấy, duyên nơi người oán nghịch ấy mà khởi tâm từ mẫn, tâm tương ưng với từ, đầy khắp một phương, thành tựu an trú; cũng như vậy khắp đến hai phương, ba phương, bốn phương, cho đến bốn phương phụ, phương trên và phương dưới, trải rộng khắp tất cả, tâm tương ưng với từ, không gây thù kết oán, không sân hận não hại, rộng lớn bao la, khéo tu vô lượng, đầy khắp tất cả thế gian, thành tựu an trú. Cũng giống như vậy, vị ấy để tâm tương ưng với bi, hỷ và xả, không gây thù kết oán, không sân hận não hại, rộng lớn bao la, khéo tu vô lượng, đầy khắp tất cả thế gian, thành tựu an trú. Các thầy hãy tu tập như vậy.
Ví như có người cầm cái cuốc rất lớn đến và nói như vầy: “Tôi có thể khiến trái đất này không còn là trái đất nữa”, rồi người ấy đào bới khắp nơi, khạc nhổ đàm dãi xuống đất, nói lời hằn học như vầy: “Tôi sẽ khiến trái đất này không còn là trái đất nữa.” Các thầy nghĩ sao? Người kia dùng cách thức đó thì có thể khiến trái đất này không còn là trái đất được chăng?
Các Tỳ-kheo thưa:
Thế Tôn dạy:
Các thầy nên tu tập đối với năm trường hợp nói năng này để khi một người nào đó nói ra, tâm không bị biến đổi, miệng không nói lời giận dữ; hãy hướng đến người oán nghịch ấy, duyên nơi người oán nghịch ấy mà khởi tâm từ mẫn, vận tâm như đất, không gây thù kết oán, không sân hận não hại, rộng lớn bao la, khéo tu vô lượng, đầy khắp tất cả thế gian, thành tựu an trú. Các thầy hãy tu tập như vậy!
Ví như có người cầm bó đuốc cỏ rất lớn đi đến và nói như vầy: “Tôi sẽ dùng bó đuốc cỏ này đun nước sông Hằng nóng lên, sôi lên.” Các thầy nghĩ sao? Người kia dùng cách thức ấy thì có thể khiến nước sông Hằng nóng lên, sôi lên được chăng?
Các Tỳ-kheo thưa:
[0745c03] – Cũng vậy, đối với năm trường hợp nói năng này, nếu một người nào đó nói ra hoặc đúng lúc hay là không đúng lúc, hoặc nói lời chân thật hay là lời không chân thật, hoặc nói lời dịu dàng hay là lời cộc cằn, hoặc nói lời điềm đạm hay là lời giận dữ, hoặc nói lời có ích hay là lời vô ích, này các Tỳ-kheo, đối với năm trường hợp nói năng này, khi một người nào đó nói ra, nếu tâm các thầy bị biến đổi, miệng nói lời giận dữ thì Ta nói rằng do đây mà các thầy bị suy giảm. Các thầy nên tu tập đối với năm trường hợp nói năng này để khi một người nào đó nói ra, tâm không bị biến đổi, miệng không nói lời giận dữ, hướng đến người oán nghịch ấy, duyên nơi người oán nghịch ấy mà khởi tâm từ mẫn, vận tâm như nước sông Hằng, không gây thù kết oán, không sân giận não hại, rộng lớn bao la, khéo tu vô lượng, đầy khắp tất cả thế gian, thành tựu an trú. Các thầy hãy tu tập như vậy!
Ví như có một họa sĩ hay học trò của họa sĩ mang đủ loại màu đến và nói như vầy: “Tôi có thể vẽ hình vào hư không này, rồi dùng các thứ màu để tô lên hình vẽ.” Các thầy nghĩ sao? Người họa sĩ hay học trò họa sĩ kia dùng cách thức ấy thì có thể vẽ hình lên hư không rồi dùng màu để tô lên hình vẽ đó được chăng?
Các Tỳ-kheo đáp:
Thế Tôn dạy:
Ví như cái túi bằng da mèo đã được thuộc kỹ, mềm mại, không gây ra tiếng sột soạt, không còn tiếng sột soạt. Có người dùng tay đấm vào túi da mèo này, hoặc lấy đá ném, hoặc dùng gậy đánh, hoặc dùng dao chặt, hoặc đập túi da mèo này xuống đất. Các thầy nghĩ sao? Cái túi bằng da mèo đã được thuộc kỹ, mềm mại, không gây ra tiếng sột soạt, không còn tiếng sột soạt kia, bấy giờ có phát ra tiếng sột soạt không?
[0746a02] Các Tỳ-kheo thưa:
Thế Tôn dạy:
Ví như có giặc cướp dùng lưỡi cưa bén cắt xẻ thân thể các thầy ra thành từng đoạn, mà tâm các thầy bị biến đổi, miệng nói lời giận dữ thì Ta nói rằng do đây mà các thầy bị suy giảm. Các thầy hãy học như vầy: Dù bị giặc cướp dùng lưỡi cưa bén cắt xẻ tay chân ra thành từng đoạn, nhưng tâm các thầy không bị biến đổi, miệng không nói lời giận dữ, hướng đến người oán nghịch ấy, duyên nơi người oán nghịch ấy mà khởi tâm từ mẫn, tâm tương ưng với từ, đầy khắp một phương, thành tựu an trú; cứ như thế cho đến hai phương, ba phương, bốn phương, bốn phương phụ, phương trên và phương dưới, trùm khắp tất cả, giữ tâm tương ưng với từ, không gây thù kết oán, không sân giận não hại, rộng lớn bao la, khéo tu vô lượng, đầy khắp tất cả thế gian, thành tựu an trú. Đối với tâm bi, hỷ và xả cũng giống như vậy, khéo tu tập để tâm tương ưng với xả, không gây thù kết oán, không sân hận não hại, rộng lớn bao la, khéo tu vô lượng, đầy khắp tất cả thế gian, thành tựu an trú. Các thầy hãy tu tập như vậy.
Rồi Thế Tôn lại dạy các Tỳ-kheo:
Các Tỳ-kheo đáp:
Thế Tôn lại bảo các Tỳ-kheo:
Lành thay! Lành thay! Các thầy hãy thường suy niệm lời giáo huấn dành cho bậc Sa-môn qua ví dụ lưỡi cưa bén ấy. Các thầy thường suy niệm như vậy rồi thì Ta không cần chỉ dạy các thầy về an trú các thiện pháp, huống nữa là nói về sự suy giảm. Chỉ cần ngày đêm tăng trưởng thiện pháp thì không còn bị suy giảm nữa.
Lành thay! Lành thay! Các thầy hãy thường suy niệm lời giáo huấn dành cho bậc Sa-môn qua ví dụ lưỡi cưa bén ấy. Các thầy thường suy niệm như vậy rồi thì chắc chắn sẽ thành tựu một trong hai quả vị sau: Hoặc ngay hiện đời chứng đắc Trí cứu cánh, hoặc chứng đắc A-na-hàm nếu còn Hữu dư.
Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.[6]
Chú thích:
[1] Nguyên tác: Mâu-lê-phá-quần-na kinh 牟犁破群那經 (T.01. 0026.193. 0744a04). Tham chiếu: Tăng. 增 (T.02. 0125.50.8. 0812c02); M. 21, Kakacūpama Sutta (Kinh ví dụ cái cưa).
[2] Mâu-lê-phá-quần-na (牟犁破群那, Moliyaphagguna).
[3] Nguyên tác: Đạo thuyết (道說). M. 21, Kakacūpama Sutta (Kinh ví dụ cái cưa): Avaṇṇanaṃ bhāsati (nói điều không tốt).
[4] Nguyên tác: Nhất tọa thực (一坐食, Ekāsanika), một trong 13 hạnh Đầu-đà. Mỗi ngày ăn một bữa đúng ngọ, ngồi xuống ăn no rồi mới đứng dậy. Nếu ăn chưa no mà có việc cần phải rời đi thì sau đó cũng không được ngồi xuống ăn tiếp, gọi là “Nhất tọa thực.”
[5] Nguyên tác: Cư sĩ phụ, danh Bệ-đà-đề (居士婦, 名鞞陀提). Cư sĩ (居士, gahapati): Người gia chủ. Bệ-đà-đề (鞞陀提, Vedehika). 6 Hắc (黑, Kali).
[6] Bản Hán, hết quyển 50.
Tác quyền © 2024 Hội đồng quản trị VNCPHVN.
Chúng tôi khuyến khích các hình thức truyền bá theo tinh thần phi vụ lợi với điều kiện: không được thay đổi nội dung và phải ghi rõ xuất xứ của trang web này.