178. KINH THỢ SĂN¹
 

Tôi nghe như vầy:

Một thời, đức Phật du hóa thành Vương Xá, ngụ tại Trúc Lâm, vườn Ca-lan-đa.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

– Khi đặt mồi để bẫy nai, người thợ săn không có tâm như vầy: “Mong cho nai được béo mập, được tốt đẹp, được sức lực, được vui sướng, được sống lâu.” Khi đặt mồi để bẫy nai, người thợ săn có tâm như vầy: “Chỉ mong sao chúng đến gần để ăn, đã đến gần để ăn thì sẽ buông lung phóng túng, đã buông lung phóng túng thì sẽ bị lệ thuộc vào thợ săn và quyến thuộc thợ săn.” Người thợ săn đặt mồi để bẫy nai với tâm như vậy.

Đàn nai thứ nhất đến gần để ăn mồi của thợ săn. Sau khi chúng đến gần để ăn, liền buông lung phóng túng, rồi do buông lung nên lệ thuộc vào thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Như vậy là đàn nai thứ nhất không thoát khỏi lãnh địa của thợ săn và quyến thuộc thợ săn.

[0718c03] Đàn nai thứ hai suy nghĩ: “Đàn nai thứ nhất đã đến gần để ăn mồi của thợ săn. Sau khi chúng đến gần để ăn, liền buông lung phóng túng, rồi do buông lung nên bị lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Như vậy là đàn nai thứ nhất không thoát khỏi lãnh địa của thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Nay ta đừng ăn đồ ăn của thợ săn, tránh xa chỗ đáng sợ, nương nơi rừng vắng, ăn cỏ, uống nước suối được chăng?” Sau khi suy nghĩ, đàn nai thứ hai liền bỏ mặc mồi của thợ săn, tránh xa chỗ đáng sợ, nương ở nơi rừng vắng, ăn cỏ, uống nước suối. Đến tháng cuối mùa xuân, cỏ nước đều hết, thân thể chúng rất gầy ốm, khí lực hao mòn, lại bị lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Như vậy là đàn nai thứ hai cũng không thoát khỏi lãnh địa của thợ săn và quyến thuộc thợ săn.

Đàn nai thứ ba lại suy nghĩ: “Đàn nai thứ nhất và thứ hai đều không thoát khỏi lãnh địa của thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Nay ta hãy tránh xa thợ săn và quyến thuộc thợ săn, nương ở một nơi không xa. Khi đã nương ở một nơi không xa rồi, hãy ăn mồi của thợ săn mà đừng đến gần, đã ăn mà không đến gần thì không buông lung phóng túng, do không buông lung phóng túng nên không bị lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn.” Sau khi suy nghĩ, đàn nai thứ ba liền tránh xa thợ săn và quyến thuộc thợ săn, nương ở một nơi không xa. Khi đã nương ở một nơi không xa rồi, liền ăn mồi của thợ săn mà không đến gần, ăn mà không đến gần nên không buông lung phóng túng, rồi do không buông lung nên không bị lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn.

Người thợ săn và quyến thuộc thợ săn nghĩ: “Đàn nai thứ ba này rất khôn lanh, thật là khôn lanh! Vì sao như vậy? Vì chúng ăn mồi của ta mà ta không thể bắt được chúng. Nay ta hãy vây lưới ra xa, vây lưới ra xa rồi chắc sẽ biết được chỗ ở, đường lui tới của đàn nai thứ ba này.” Nghĩ vậy, họ liền vây lưới ra xa và sau đó biết được chỗ trú ẩn của đàn nai thứ ba. Như thế, đàn nai thứ ba cũng không thoát khỏi lãnh địa của thợ săn và quyến thuộc thợ săn.

Đàn nai thứ tư lại suy nghĩ: “Đàn nai thứ nhất, thứ hai và thứ ba, tất cả đều không thoát khỏi lãnh địa của thợ săn và quyến thuộc của thợ săn. Nay ta hãy nương ở một nơi mà thợ săn và quyến thuộc thợ săn không đến được, sau đó hãy ăn mồi của thợ săn mà đừng đến gần, đã ăn mà không đến gần thì không buông lung phóng túng, do không buông lung thì sẽ không bị lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn.” Sau khi suy nghĩ, đàn nai thứ tư liền nương ở một nơi mà thợ săn và quyến thuộc thợ săn không thể đến được, nương ở chỗ ấy rồi liền ăn mồi của thợ săn mà không đến gần, đã ăn mà không đến gần nên không buông lung phóng túng, rồi do không buông lung phóng túng nên không bị lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn.

Người thợ săn và quyến thuộc thợ săn lại suy nghĩ: “Đàn nai thứ tư này tài trí vượt bậc, thật là tài trí! Nếu ta đuổi theo chúng, chắc chắn không thể được, lại còn khiến những bầy nai khác sẽ kinh sợ chạy tán loạn. Vậy ta hãy bỏ mặc đàn nai thứ tư này.” Sau khi suy nghĩ, thợ săn và quyến thuộc thợ săn liền bỏ mặc đàn nai đó. Như vậy là đàn nai thứ tư thoát khỏi lãnh địa của thợ săn và quyến thuộc thợ săn.

[0719a10] Này các Tỳ-kheo, Ta nói ví dụ này là muốn các thầy hiểu rõ ý nghĩa. Nay Ta nói như thế, các thầy hãy quán xét nghĩa lý của chúng. Mồi của thợ săn, nên biết, đó là năm loại dục: Sắc được biết bởi mắt, tiếng được biết bởi tai, hương được biết bởi mũi, vị được biết bởi lưỡi và xúc được biết bởi thân. Mồi của thợ săn, nên biết, đó là năm loại dục. Người thợ săn, nên biết, đó chính là Ác ma vương. Quyến thuộc của thợ săn, nên biết, đó chính là quyến thuộc của Ma vương. Còn đàn nai, nên biết, đó chính là Sa-môn, Phạm chí vậy.

Sa-môn, Phạm chí thứ nhất đến gần và ăn thức ăn của Ma vương, tức là thức ăn của tín thí thế gian. Những vị ấy sau khi đến gần và ăn rồi liền sanh tâm buông lung phóng túng, do buông lung nên bị lệ thuộc Ma vương và quyến thuộc Ma vương. Như vậy là Sa-môn, Phạm chí thứ nhất không thoát khỏi cảnh giới của Ma vương. Ví như đàn nai thứ nhất đến gần để ăn mồi của thợ săn, sau khi chúng đến gần để ăn, liền sanh buông lung phóng túng, do buông lung nên bị lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Như thế, đàn nai thứ nhất không thoát khỏi cảnh giới của thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Các thầy hãy quán sát các Sa-môn, Phạm chí thứ nhất kia cũng giống như vậy.

Sa-môn, Phạm chí thứ hai lại suy nghĩ: “Sa-môn, Phạm chí thứ nhất đến gần và ăn thức ăn của Ma vương, tức là thức ăn của tín thí thế gian. Những vị ấy sau khi đến gần và ăn rồi liền sanh tâm buông lung phóng túng, do buông lung nên bị lệ thuộc Ma vương và quyến thuộc Ma vương. Như vậy Sa-môn, Phạm chí thứ nhất không thoát khỏi cảnh giới của Ma vương và quyến thuộc của Ma vương. Nay ta hãy từ bỏ thức ăn của tín thí thế gian, tránh xa chỗ đáng sợ, nương ở nơi rừng vắng, chỉ ăn trái cây và rễ cây.” Suy nghĩ thế rồi, Sa-môn, Phạm chí thứ hai liền từ bỏ thức ăn của tín thí thế gian, tránh xa chỗ đáng sợ, nương ở nơi rừng vắng, chỉ ăn trái cây và rễ cây. Đến tháng cuối mùa xuân, trái cây và rễ cây đều hết, thân thể những vị ấy trở nên gầy ốm, khí lực hao mòn. Vì khí lực hao mòn nên tâm giải thoát, tuệ giải thoát cũng hao mòn; tâm giải thoát, tuệ giải thoát đã hao mòn nên bị lệ thuộc Ma vương và quyến thuộc Ma vương. Như vậy là Sa-môn, Phạm chí thứ hai cũng không thoát khỏi cảnh giới của Ma vương và quyến thuộc của Ma vương. Ví như đàn nai thứ hai suy nghĩ: “Đàn nai thứ nhất đến gần để ăn mồi của thợ săn. Sau khi chúng đến gần để ăn, liền sanh tâm buông lung phóng túng, do buông lung nên lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Như vậy, đàn nai thứ nhất không thoát khỏi lãnh địa của thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Nay ta hãy từ bỏ mồi của thợ săn, tránh xa chỗ đáng sợ, nương ở nơi rừng vắng, ăn cỏ, uống nước suối được chăng?” Sau khi suy nghĩ, đàn nai thứ hai liền từ bỏ mồi của thợ săn, tránh xa chỗ đáng sợ, nương ở nơi rừng vắng, ăn cỏ, uống nước suối. Đến tháng cuối mùa xuân, cỏ nước đều hết, thân thể chúng gầy ốm, khí lực hao mòn, thế rồi lại bị lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Như vậy là đàn nai thứ hai cũng không thoát khỏi lãnh địa của thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Các thầy hãy quán sát Sa-môn, Phạm chí thứ hai kia cũng giống như vậy.

[0719b14] Sa-môn, Phạm chí thứ ba lại suy nghĩ: “Sa-môn, Phạm chí thứ nhất và thứ hai đều không thoát khỏi cảnh giới Ma vương và quyến thuộc Ma vương. Nay ta hãy tránh xa Ma vương và quyến thuộc Ma vương, nương ở một nơi không xa, sau đó hãy ăn thức ăn của tín thí thế gian mà đừng đến gần, đã ăn mà không đến gần thì không buông lung phóng túng, không buông lung thì không bị lệ thuộc Ma vương và quyến thuộc Ma vương.” Suy nghĩ thế rồi, Samôn, Phạm chí thứ ba liền tránh xa Ma vương và quyến thuộc Ma vương, nương ở một nơi không xa, sau đó ăn thức ăn của tín thí thế gian mà không đến gần, đã ăn mà không đến gần nên không buông lung phóng túng, do không buông lung nên không lệ thuộc Ma vương và quyến thuộc Ma vương. Thế nhưng Sa-môn, Phạm chí thứ ba còn chấp có và chấp không, do hai kiến chấp này nên rồi cũng bị lệ thuộc Ma vương và quyến thuộc Ma vương. Như vậy Sa-môn, Phạm chí thứ ba cũng không thoát khỏi cảnh giới Ma vương và quyến thuộc Ma vương. Ví như đàn nai thứ ba suy nghĩ: “Đàn nai thứ nhất và thứ hai đều không thoát khỏi cảnh giới của thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Nay ta hãy tránh xa thợ săn và quyến thuộc thợ săn, nương ở một nơi không xa, sau đó hãy ăn mồi của thợ săn mà đừng đến gần, đã ăn mà không đến gần thì không buông lung phóng túng, không buông lung thì không lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn.” Sau khi suy nghĩ như vậy, đàn nai thứ ba liền tránh xa thợ săn và quyến thuộc thợ săn, nương ở một nơi không xa, sau đó ăn mồi của thợ săn mà không đến gần, đã ăn mà không đến gần nên không buông lung phóng túng, do không buông lung nên không lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Người thợ săn và quyến thuộc thợ săn nghĩ: “Đàn nai thứ ba này rất khôn lanh, quả thật là khôn lanh! Vì sao như vậy? Vì chúng ăn mồi của ta mà ta không thể bắt được chúng. Nay ta hãy vây lưới ra xa, sau khi vây lưới ra xa chắc sẽ biết được chỗ trú ẩn của đàn nai thứ ba này.” Suy nghĩ như vậy rồi, thợ săn và quyến thuộc thợ săn liền vây lưới ra xa và sau đó biết được nơi trú ẩn của đàn nai thứ ba. Như vậy, đàn nai thứ ba cũng không thoát khỏi lãnh địa của thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Chỗ ở, nên biết đó chính là chấp có. Nơi trú ẩn, nên biết, đó chính là chấp không. Các thầy hãy quán sát Sa-môn, Phạm chí thứ ba cũng giống như vậy.

[0719c12] Sa-môn, Phạm chí thứ tư lại suy nghĩ: “Sa-môn, Phạm chí thứ nhất, thứ hai và thứ ba, tất cả đều không thoát khỏi cảnh giới của Ma vương và quyến thuộc Ma vương, nay ta hãy nương ở một nơi mà Ma vương và quyến thuộc của Ma vương không thể đến được. Sau khi nương ở chỗ đó, ta hãy ăn thức ăn của tín thí thế gian mà đừng đến gần; đã ăn mà không đến gần thì không buông lung phóng túng, không buông lung thì không lệ thuộc vào Ma vương và quyến thuộc Ma vương.” Suy nghĩ thế rồi, Sa-môn, Phạm chí thứ tư này liền nương ở một nơi mà Ma vương và quyến thuộc Ma vương không thể đến được; sau khi nương ở đó, họ ăn thức ăn của tín thí thế gian mà không đến gần, đã ăn mà không đến gần nên không buông lung phóng túng, rồi do không buông lung phóng túng nên không bị lệ thuộc vào Ma vương và quyến thuộc của Ma vương. Như vậy Sa-môn, Phạm chí thứ tư thoát khỏi cảnh giới của Ma vương và quyến thuộc của Ma vương. Ví như đàn nai thứ tư suy nghĩ: “Đàn nai thứ nhất, thứ hai và thứ ba, tất cả đều không thoát khỏi lãnh địa của thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Nay ta hãy nương ở một nơi mà thợ săn và quyến thuộc thợ săn không đến được; sau khi nương ở đó, hãy ăn mồi của thợ săn mà đừng đến gần; đã ăn mà không đến gần thì không buông lung phóng túng, không buông lung phóng túng thì không bị lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn.” Sau khi suy nghĩ như vậy, đàn nai thứ tư liền nương ở một nơi mà thợ săn và quyến thuộc thợ săn không thể đến được; sau khi nương ở đó, chúng ăn mồi của thợ săn mà không đến gần; đã ăn mà không đến gần nên không buông lung phóng túng, rồi do không buông lung nên không lệ thuộc thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Người thợ săn và quyến thuộc thợ săn lại suy nghĩ: “Đàn nai thứ tư này thật là khôn lanh, khôn lanh bậc nhất! Nếu ta đuổi theo chúng, chắc chắn không thể được, mà còn khiến những bầy nai khác sẽ kinh sợ chạy tán loạn. Vậy ta hãy bỏ mặc đàn nai thứ tư này.” Sau khi suy nghĩ như vậy, thợ săn và quyến thuộc thợ săn liền bỏ mặc đàn nai đó. Như thế, đàn nai thứ tư thoát khỏi lãnh địa của thợ săn và quyến thuộc thợ săn. Các thầy hãy quán Sa-môn, Phạm chí thứ tư cũng giống như vậy.

[0720a07] Này Tỳ-kheo, hãy nên học về nơi trú ẩn như vậy để khiến Ma vương và quyến thuộc Ma vương không thể đến được. Những chỗ nào mà Ma vương và quyến thuộc Ma vương không thể đến được? Đó là Tỳ-kheo lìa dục, lìa pháp ác, bất thiện, cho đến chứng đắc Thiền thứ tư, thành tựu và an trú. Đó là những nơi mà Ma vương và quyến thuộc của Ma vương không thể đến được.

Lại nữa, những nơi nào mà Ma vương và quyến thuộc Ma vương không thể đến được? Đó là Tỳ-kheo tâm tương ưng với từ, khắp cả một phương, thành tựu và an trú. Cứ như vậy cho đến hai phương, ba phương, bốn phương, bốn phương phụ và phương trên, phương dưới, khắp cả mọi nơi, tâm tương ưng với từ, không gây thù kết oán, không sân hận tổn hại, rộng lớn bao la, khéo tu vô lượng, bao trùm tất cả thế gian, thành tựu và an trú. Đối với tâm bi, hỷ và xả cũng vậy… tâm tương ưng với xả, khắp cả một phương, thành tựu và an trú. Cứ như vậy cho đến hai phương, ba phương, bốn phương, bốn phương phụ và phương trên, phương dưới, khắp cả mọi nơi, tâm tương ưng với xả, không gây thù kết oán, không sân hận tổn hại, rộng lớn bao la, khéo tu vô lượng, bao trùm tất cả thế gian, thành tựu và an trú. Đó là những nơi mà Ma vương và quyến thuộc Ma vương không thể đến được.

Lại nữa, nơi nào mà Ma vương và quyến thuộc Ma vương không thể đến được? Đó là Tỳ-kheo vượt qua tất cả sắc tưởng, cho đến thành tựu và an trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Đó là chỗ Ma vương và quyến thuộc của Ma vương không thể đến được.

Lại nữa, nơi nào mà Ma vương và quyến thuộc Ma vương không thể đến được? Đó là Tỳ-kheo vượt qua tất cả Phi tưởng phi phi tưởng xứ, nhập Tưởng thọ diệt, tự thân tác chứng, thành tựu an trú. Sau khi liễu tri² và thấy rõ bởi trí tuệ thì các lậu được vĩnh viễn diệt trừ. Đó là nơi Ma vương và quyến thuộc Ma vương không thể đến được. Này Tỳ-kheo, những trú xứ như thế sẽ khiến Ma vương và quyến thuộc Ma vương không thể đến được. Các thầy phải nên học tập như vậy.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.

Chú thích:
¹ Quyển 47. Nguyên tác: Lạp sư kinh 獵師經 (T.01. 0026.178. 0718b23). Tham chiếu: M. 25, Nivāpa Sutta (Kinh bẫy mồi).
² Nguyên tác: Đoạn tri (斷知). Theo SĀ. 112 và S. 22.2 - III. 26, “đoạn tri” mang nghĩa là “liễu tri” (pariñña), cũng được dịch là “biến tri” (遍知).