166. KINH TÔN GIẢ Ở THIỀN THẤT TRONG DÂN CHÚNG HỌ THÍCH¹

Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc. Bấy giờ, Tôn giả Lô-di-cường-kỳ² du hóa giữa dân chúng họ Thích,³ ngụ tại thiền thất trong khu rừng.⁴ Một hôm, trời vừa rạng sáng, Tôn giả Lô-di-cường-kỳ rời thiền thất, đi đến chỗ bóng mát nơi khoảng đất trống cạnh thiền thất, trải tọa cụ lên giường dây rồi ngồi kiết-già tĩnh tọa.
Khi ấy, trời vừa rạng sáng, có một Thiên thần dung sắc thù thắng, tướng mạo uy nghi, đến chỗ Tôn giả Lô-di-cường-kỳ cúi đầu đảnh lễ rồi đứng sang một bên. Dung sắc oai thần của vị Thiên thần ấy vô cùng tuyệt diệu, rạng ngời chiếu soi khắp cả thiền thất. Sau khi đứng sang một bên rồi, Thiên thần liền thưa với Tôn giả Lô-di-cường-kỳ:
– Thưa Tỳ-kheo! Thầy có thọ trì bài kệ “Một đêm an lành”⁵ và nắm được ý nghĩa của bài kệ ấy chăng? Tôn giả Lô-di-cường-kỳ trả lời:
– Tôi không thọ trì bài kệ “Một đêm an lành” và cũng không nắm được ý nghĩa của bài kệ. Rồi Tôn giả hỏi lại Thiên thần:
– Ngài có thọ trì bài kệ “Một đêm an lành” và nắm được ý nghĩa của bài kệ ấy chăng? Thiên thần đáp:
– Tôi có thọ trì bài kệ “Một đêm an lành” nhưng không nắm được ý nghĩa của bài kệ ấy.

Tôn giả Lô-di-cường-kỳ lại hỏi:
– Sao ngài thọ trì bài kệ “Một đêm an lành” mà lại không nắm được ý nghĩa? Thiên thần đáp:
– Một thời, Thế Tôn du hóa thành Vương Xá, ngụ tại Trúc Lâm, vườn Ca-lan-đa. Bấy giờ, Thế Tôn nói cho các Tỳ-kheo nghe bài kệ “Một đêm an lành” như sau:
Chớ nghĩ về quá khứ,
Đừng mơ tưởng tương lai,
Quá khứ đã qua rồi,
Tương lai thì chưa đến.
Chỉ có pháp hiện tại,
Tỳ-kheo hãy tư duy,
Ý niệm thường đổi thay,
Người trí nên biết vậy.
Nếu tu theo bậc Thánh,
Thấu rõ nỗi chết sầu,
Ta cần tránh xa mau,
Chấm dứt đại khổ nạn.
Gắng tinh cần như vậy,
Ngày đêm chẳng biếng lười,
Thế nên thường tụng đọc,
Kệ “Một đêm an lành.”

[0699a01] Này Tỳ-kheo, tôi thọ trì bài kệ “Một đêm an lành” như vậy, nhưng không thể nắm được ý nghĩa của bài kệ.
Tôn giả Lô-di-cường-kỳ hỏi Thiên thần:
– Vậy ai là người thọ trì bài kệ “Một đêm an lành” và nắm được ý nghĩa của bài kệ ấy?
Thiên thần đáp:
– Thế Tôn đang du hóa nước Xá-vệ này, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc. Ngài là người thọ trì bài kệ “Một đêm an lành” và nắm được ý nghĩa của bài kệ này. Tỳ-kheo! Thầy hãy đến diện kiến và nương theo Thế Tôn rồi khéo thọ trì, tụng tập bài kệ “Một đêm an lành” cùng ý nghĩa của bài kệ ấy. Vì sao như vậy? Vì bài kệ “Một đêm an lành” và ý nghĩa của bài kệ rất có đạo lý, rất có pháp vị, là căn bản Phạm hạnh, đưa đến trí tuệ, đưa đến giác ngộ, đưa đến Niết-bàn. Là người thiện nam có niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo thì thầy cần phải khéo thọ trì, tụng tập bài kệ “Một đêm an lành” và ý nghĩa của bài kệ ấy.
Nói như vậy xong, thiên thần đảnh lễ và nhiễu quanh Tôn giả Lô-di-cường-kỳ ba vòng rồi biến mất khỏi nơi ấy. Sau khi Thiên thần biến mất không lâu, Tôn giả Lô-di-cường-kỳ cũng kết thúc an cư mùa mưa nơi dân chúng họ Thích. Qua ba tháng an cư, việc may vá y áo đã xong, Tôn giả đắp y, ôm bát đi đến nước Xá-vệ. Tôn giả dần đến nước Xá-vệ rồi ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc. Bấy giờ, Tôn giả Lô-di-cường-kỳ đến chỗ đức Phật, cung kính đảnh lễ Ngài rồi ngồi sang một bên và thưa:
– Bạch Thế Tôn! Có lần, con du hóa giữa dân chúng họ Thích, ngụ tại thiền thất trong rừng. Một hôm, trời vừa rạng sáng, con rời thiền thất, đến chỗ bóng mát nơi khoảng đất trống bên cạnh thiền thất, trải tọa cụ lên giường dây rồi ngồi kiết-già tĩnh tọa.
Khi ấy, trời vừa rạng sáng, có một thiên thần dung sắc thù thắng, tướng mạo uy nghi, đến chỗ con cúi đầu đảnh lễ rồi đứng sang một bên. Dung sắc oai thần của vị thần ấy vô cùng tuyệt diệu, rạng ngời chiếu soi khắp cả thiền thất. Sau khi đứng qua một bên, vị thiên thần ấy liền hỏi con: “Tỳ-kheo! Thầy có thọ trì bài kệ ‘Một đêm an lành’ và nắm được ý nghĩa của bài kệ chăng?” Con trả lời rằng: “Tôi không thọ trì bài kệ ‘Một đêm an lành’ và cũng không nắm được ý nghĩa của bài kệ.” Lúc đó con hỏi lại thiên thần: “Ngài có thọ trì bài kệ ‘Một đêm an lành’ và nắm được ý nghĩa của bài kệ chăng?” Thiên thần đáp: “Tôi có thọ trì bài kệ ‘Một đêm an lành’, nhưng không nắm được ý nghĩa của bài kệ.” Rồi con lại hỏi: “Tại sao thọ trì bài kệ ‘Một đêm an lành’ mà lại không nắm được ý nghĩa của bài kệ ấy?” Thiên thần đáp: “Một thời, Thế Tôn du hóa tại thành Vương Xá, ngụ tại Trúc Lâm, vườn Ca-lan-đa. Bấy giờ, Thế Tôn nói cho các Tỳ-kheo nghe bài kệ ‘Một đêm an lành’ như sau:
Chớ nghĩ về quá khứ,
Đừng mơ tưởng tương lai,
Quá khứ đã qua rồi,
Tương lai thì chưa đến.
Chỉ có pháp hiện tại,
Tỳ-kheo hãy tư duy,
Ý niệm thường đổi thay,
Người trí nên biết vậy.
Nếu tu theo bậc Thánh,
Thấu rõ nỗi chết sầu,
Ta cần tránh xa mau,
Chấm dứt đại khổ nạn.
Gắng tinh cần như vậy,
Ngày đêm chẳng biếng lười,
Thế nên thường tụng đọc,
Kệ ‘Một đêm an lành.’
[0699b09] Này Tỳ-kheo, tôi thọ trì kệ ‘Một đêm an lành’ như vậy, nhưng không thể nắm được ý nghĩa của nó.” Con lại hỏi thiên thần: “Vậy ai là người thọ trì kệ ‘Một đêm an lành’ và nắm được ý nghĩa của bài kệ ấy?” Thiên thần đáp: “Thế Tôn đang du hóa tại nước Xá-vệ này, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc. Ngài là người thọ trì bài kệ ‘Một đêm an lành’ và nắm được ý nghĩa của bài kệ này. Tỳ-kheo! Thầy hãy đến diện kiến và nương theo Thế Tôn rồi khéo thọ trì, tụng tập bài kệ ‘Một đêm an lành’ và ý nghĩa của bài kệ ấy. Vì sao như vậy? Vì bài kệ ‘Một đêm an lành’ và ý nghĩa của bài kệ rất có đạo lý, rất có pháp vị, là căn bản Phạm hạnh, đưa đến trí tuệ, đưa đến giác ngộ, đưa đến Niết-bàn. Là người thiện nam có niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo thì thầy cần phải khéo thọ trì, tụng tập bài kệ ‘Một đêm an lành’ và ý nghĩa của bài kệ ấy.” Nói như vậy xong, thiên thần cúi đầu đảnh lễ và nhiễu quanh con ba vòng rồi biến mất khỏi nơi ấy.
Nghe xong, Thế Tôn hỏi Tôn giả Lô-di-cường-kỳ:
– Thầy có biết thiên thần kia từ đâu đến và tên gì không?
Tôn giả Lô-di-cường-kỳ thưa:
– Kính bạch Thế Tôn! Con không biết thiên thần kia từ đâu đến, cũng không biết vị ấy tên gì. 
Thế Tôn bảo:
– Này Lô-di-cường-kỳ! Thiên thần kia tên là Ban-na,⁶ làm tướng quân ở cõi trời Ba Mươi Ba.
Lúc ấy, Tôn giả Lô-di-cường-kỳ thưa:
– Kính bạch Thế Tôn! Nay thật đúng thời. Kính bạch Thiện Thệ! Nay thật đúng lúc. Nếu Thế Tôn vì chúng Tỳ-kheo mà nói bài kệ “Một đêm an lành” và ý nghĩa của bài kệ ấy thì các Tỳ-kheo sau khi nghe xong sẽ khéo thọ trì.
Đức Thế Tôn bảo:
– Này Lô-di-cường-kỳ! Hãy lắng nghe và khéo suy nghĩ, Như Lai sẽ giảng rộng nghĩa ấy cho thầy nghe.
Tôn giả Lô-di-cường-kỳ bạch:
– Kính vâng, con xin lắng nghe!
Phật dạy:
Chớ nghĩ về quá khứ,
Đừng mơ tưởng tương lai,
Quá khứ đã qua rồi,
Tương lai thì chưa đến.
Chỉ có pháp hiện tại,
Tỳ-kheo hãy tư duy,
Ý niệm thường đổi thay,
Người trí nên biết vậy.
Nếu tu theo bậc Thánh,
Thấu rõ nỗi chết sầu,
Ta cần tránh xa mau,
Chấm dứt đại khổ nạn.
Gắng tinh cần như vậy,
Ngày đêm chẳng biếng lười,
Thế nên thường tụng đọc,
Kệ “Một đêm an lành.”

[0699c08] Này Lô-di-cường-kỳ! Thế nào là Tỳ-kheo nghĩ về quá khứ? Nghĩa là Tỳ-kheo vui thích đối với sắc ở quá khứ, tham muốn, chấp trước và dính mắc vào đó. Cũng vậy, Tỳ-kheo vui thích đối với thọ, tưởng, hành, thức ở quá khứ, ham muốn, chấp trước và dính mắc vào đó. Như vậy gọi là Tỳ-kheo nghĩ tưởng quá khứ.
Này Lô-di-cường-kỳ! Thế nào là Tỳ-kheo không nhớ nghĩ quá khứ? Đó là Tỳ-kheo không vui thích đối với sắc ở quá khứ, không ham muốn, không chấp trước và không dính mắc vào đó. Cũng vậy, Tỳ-kheo không vui thích đối với thọ, tưởng, hành, thức ở quá khứ, không ham muốn, không chấp trước cũng không dính mắc vào đó. Như vậy gọi là Tỳ-kheo không nhớ nghĩ quá khứ. Này Lô-di-cường-kỳ! Thế nào là Tỳ-kheo mơ tưởng tương lai? Nghĩa là Tỳ-kheo vui thích đối với sắc ở tương lai, ham muốn, chấp trước và dính mắc vào đó. Cũng vậy, Tỳ-kheo vui thích đối với thọ, tưởng, hành, thức ở tương lai, ham muốn, chấp trước và dính mắc vào đó. Như vậy gọi là Tỳ-kheo mơ tưởng tương lai.

Này Lô-di-cường-kỳ! Thế nào là Tỳ-kheo không mơ tưởng tương lai? Đó là Tỳ-kheo không vui thích đối với sắc ở tương lai, không ham muốn, không chấp trước và không dính mắc vào đó. Cũng vậy, Tỳ-kheo không vui thích đối với thọ, tưởng, hành, thức ở tương lai, không ham muốn, không chấp trước cũng không dính mắc vào đó. Như vậy gọi là Tỳ-kheo không mơ tưởng tương lai.
Này Lô-di-cường-kỳ! Thế nào là Tỳ-kheo chấp thủ pháp hiện tại? Đó là Tỳ-kheo vui thích đối với sắc ở hiện tại, ham muốn, chấp trước và dính mắc vào đó. Cũng vậy, Tỳ-kheo vui thích đối với thọ, tưởng, hành, thức ở hiện tại, ham muốn, chấp trước và dính mắc vào đó. Như vậy gọi là Tỳ-kheo chấp thủ pháp hiện tại.
Này Lô-di-cường-kỳ! Thế nào là Tỳ-kheo không chấp thủ pháp hiện tại? Đó là Tỳ-kheo không vui thích đối với sắc ở hiện tại, không ham muốn, không chấp trước cũng không dính mắc vào đó. Cũng vậy, Tỳ-kheo không vui thích đối với thọ, tưởng, hành, thức ở hiện tại, không ham muốn, không chấp trước cũng không dính mắc vào đó. Như vậy gọi là Tỳ-kheo không chấp thủ pháp hiện tại.
Đức Phật dạy như vậy, Tôn giả Lô-di-cường-kỳ và các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành. 

Chú thích: 

¹ Nguyên tác: Thích trung thiền thất tôn kinh 釋中禪室尊經 (T.01. 0026.166. 0698c03). Tham chiếu: Tôn thượng kinh 尊上經 (T.01. 0077. 0886a25); M. 134, Lomasakaṅgiyabhaddekaratta Sutta (Kinh Lomasakangiya nhất dạ hiền giả).
² Lô-di-cường-kỳ (盧夷強耆, Lomasakaṅgiya).
³ Nguyên tác: Thích trung (釋中, Sakkesu): Trong dân chúng họ Thích.
⁴ Nguyên tác: Vô sự thiền thất (無事禪室): Thiền thất ở trong rừng. Vô sự (無事), còn được dịch là A-lan-nhã (阿蘭若, arañña).
⁵ Nguyên tác: Bạt-địa-la-đế (跋地羅帝). Xem chú thích 5, kinh số 165, tr. 1093.  
⁶ Ban-na (般那, Candana): Theo DPPN, đây là tên của vị ưu-bà-tắc trong thời Phật Ca-diếp, cũng là bạn thân của Tỳ-kheo Lomasakaṅgiya. Vị cư sĩ yêu cầu Tỳ-kheo giải thích bài kệ này nhưng vị Tỳ-kheo không thể giải thích và hứa hẹn việc đó ở tương lai.