158. KINH ĐẦU-NA¹

Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.
Bấy giờ, vào lúc xế trưa, Phạm chí Đầu-na thong thả đi đến chỗ đức Phật, chào hỏi nhau xong rồi ngồi sang một bên. Khi ấy, Thế Tôn hỏi:
– Này Đầu-na! Nếu có ai hỏi: “Ông là Phạm chí có phải không?”, ông có dám tự nhận mình là Phạm chí chăng? Phạm chí Đầu-na đáp:
– Thưa Cù-đàm! Nếu ai xứng đáng được gọi là Phạm chí thì người ấy phải được sanh ra trong một gia đình thuần tịnh, bảy đời cha mẹ luôn gìn giữ huyết thống, đời đời không bị pha tạp,² học rộng hiểu nhiều, thông thuộc bốn bộ Vệ-đà,³ am tường năm thể tài ngôn ngữ là căn nguyên, chú giải, nghi quỹ, văn chương và cổ sử. ⁴ Thưa Cù-đàm! Người xứng đáng được gọi là Phạm chí chính là tôi đây. Vì sao như vậy? Vì tôi được cha mẹ sanh ra trong một gia đình thuần tịnh, bảy đời cha mẹ luôn gìn giữ huyết thống, đời đời không bị pha tạp, học rộng hiểu nhiều, thông thuộc bốn bộ Vệ-đà, am tường năm thể tài ngôn ngữ là căn nguyên, chú giải, nghi quỹ, văn chương và cổ sử.
[0680c03] Thế Tôn bảo:
– Này Đầu-na! Nay Ta hỏi ông, hãy trả lời theo sự hiểu biết của mình. Đầu-na! Có những Phạm chí đã qua đời cách đây rất lâu. Họ từng trì tụng kinh điển, truyền bá kinh điển, thực hành theo kinh điển, các vị đó là Dạ-tra,⁵ Bà-ma, Bà-ma-đề-bà, Tỳ-xa-mật-đa-la, Dạ-đà-kiền-ni, Ứng-nghi-la-bà, Bà-tư-tra, Ca-diếp, Bà-la-bà, Bà-hòa. Họ chủ trương có năm hạng Phạm chí: Có Phạm chí ngang hàng Phạm thiên, có Phạm chí ngang hàng chư thiên, có Phạm chí không vượt giới hạn, có Phạm chí vượt giới hạn và thứ năm là Phạm chí Chiên-trà-la.6 Này Đầu-na! Trong năm hạng Phạm chí ấy, ông thuộc vào hạng nào?
Đầu-na thưa:
– Thưa Cù-đàm! Ngài chỉ nói tóm lược nghĩa ấy mà không giảng nói tường tận nên tôi không hiểu được. Mong sa-môn Cù-đàm khéo giải thích cho tôi hiểu.
Thế Tôn bảo:
– Này Đầu-na! Hãy lắng nghe và khéo nhớ nghĩ, Ta sẽ giảng nói tường tận cho ông về nghĩa đó.
Đầu-na thưa:
– Xin vâng, thưa Cù-đàm!
Đầu-na vâng lời, lắng nghe.
Đức Phật bảo:
– Này Đầu-na! Thế nào là Phạm chí ngang hàng Phạm thiên? Nếu Phạm chí nào được sanh ra trong một gia đình thuần tịnh, bảy đời cha mẹ luôn gìn giữ huyết thống, đời đời không bị pha tạp, trải qua bốn mươi tám năm sống đời tuổi trẻ Phạm hạnh,7 ham học kinh thư, thực hành theo kinh điển. Đã ham học kinh thư, thực hành theo kinh điển rồi, vị ấy còn khất thực tài vật để cung phụng Tôn sư một cách đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp. Thế nào là đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp? Đó là Phạm chí không được làm ruộng, không buôn bán, không đọc sách, không làm toán thuật, không xem tướng số, không in khắc, không luyện chữ, không văn chương, không đọc kinh, không ngâm thơ, không dùng đao gậy, không phụng sự vua quan. Vị ấy đúng như pháp mà khất thực, khất thực tài vật cung phụng Tôn sư. Bố thí tài vật rồi, tâm vị ấy tương ưng với từ, đầy khắp một phương, thành tựu an trú, cứ như thế cho đến hai phương, ba phương, bốn phương, bốn phương phụ và phương trên, phương dưới cũng đầy khắp tất cả. Cũng như vậy, vị ấy khéo tu tập để tâm tương ưng với từ, không gây thù kết oán, không sân hận tổn hại, rộng lớn vô cùng, khéo tu vô lượng, đầy khắp tất cả thế gian, thành tựu an trú. Đối với bi và hỷ cũng tu tập như vậy. Vị ấy lại khéo tu tập để tâm tương ưng với xả, không gây thù kết oán, không sân hận tổn hại, rộng lớn vô cùng, khéo tu vô lượng, đầy khắp tất cả thế gian, thành tựu an trú. Này Đầu-na! Như vậy gọi là Phạm chí ngang hàng Phạm thiên.

 [0681a01] Này Đầu-na! Thế nào là Phạm chí ngang hàng chư thiên? Phạm chí nào được sanh ra trong một gia đình thuần tịnh, bảy đời cha mẹ luôn gìn giữ huyết thống, đời đời không bị pha tạp, trải qua bốn mươi tám năm sống đời tuổi trẻ Phạm hạnh, ham học kinh thư, thực hành theo kinh điển. Đã ham học kinh thư, thực hành theo kinh điển rồi, vị ấy còn khất thực tài vật để cung phụng Tôn sư một cách đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp. Thế nào là đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp? Đó là Phạm chí không được làm ruộng, không buôn bán, không đọc sách, không làm toán thuật, không xem tướng số, không in khắc, không luyện chữ, không văn chương, không đọc kinh, không ngâm thơ, không dùng đao gậy, không phụng sự vua quan. Vị ấy đúng như pháp mà khất thực, khất thực tài vật để cung phụng Tôn sư. Bố thí tài vật rồi, vị ấy thực hành diệu hạnh của thân, diệu hạnh của miệng và diệu hạnh của ý. Khi thân, miệng và ý đã thiện lành rồi, nhờ nhân duyên đó nên sau khi qua đời, vị ấy chắc chắn đi đến chỗ lành, sanh lên cõi trời. Này Đầu-na, như vậy gọi là Phạm chí ngang hàng chư thiên.
Này Đầu-na! Thế nào là Phạm chí không vượt giới hạn? Phạm chí nào được sanh ra trong một gia đình thuần tịnh, bảy đời cha mẹ luôn gìn giữ huyết thống, đời đời không bị pha tạp, trải qua bốn mươi tám năm sống đời tuổi trẻ Phạm hạnh, ham học kinh thư, thực hành theo kinh điển. Đã ham học kinh thư, thực hành theo kinh điển rồi, vị ấy còn khất thực tài vật để cung phụng Tôn sư một cách đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp. Thế nào là đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp? Đó là Phạm chí không được làm ruộng, không buôn bán, không đọc sách, không làm toán thuật, không xem tướng số, không in khắc, không luyện chữ, không văn chương, không đọc kinh, không ngâm thơ, không dùng đao gậy, không phụng sự vua quan. Vị ấy đúng như pháp mà khất thực, khất thực tài vật để cung phụng Tôn sư. Bố thí tài vật rồi, vị ấy tự tìm vợ cho mình một cách đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp. Thế nào là đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp? Đó là Phạm chí không có tâm ái nhiễm, ái dục đối với người nữ dòng Phạm chí. Vị ấy lấy vợ là người nữ dòng Phạm chí chứ không phải người nữ không thuộc dòng Phạm chí, cũng không phải người nữ dòng Sát-lợi, không phải phụ nữ đang mang thai, không phải phụ nữ đã sanh sản. Này Đầu-na! Vì lý do gì mà Phạm chí không lấy vợ là phụ nữ đang mang thai? Vì không muốn những đứa con trai hay con gái của mình bị xem là được sanh ra do sự hành dâm không trong sạch nên Phạm chí ấy không lấy vợ là phụ nữ đang mang thai. Này Đầu-na! Vì lý do gì mà Phạm chí ấy không lấy vợ là phụ nữ đã sanh sản? Vì không muốn những đứa con trai hay con gái của mình bị xem là được sanh ra do sự bức ép ô uế⁸ nên Phạm chí ấy không lấy vợ là phụ nữ đã sanh sản. Này Đầu-na! Phạm chí ấy lấy vợ không phải vì tài sản, không phải vì kiêu ngạo, không phải vì trang nghiêm, không phải vì trang sức mà chỉ vì cầu con. Sau khi đã có con rồi, đối với những chế định mà một Phạm chí từ trước đến nay phải tuân thủ, vị ấy dừng lại ở đó, giữ giới hạn đó, không vượt qua giới hạn đó. Này Đầu-na, như vậy gọi là Phạm chí không vượt giới hạn.
[0681b03] Này Đầu-na! Thế nào là Phạm chí vượt giới hạn? Phạm chí nào được sanh ra trong một gia đình thuần tịnh, bảy đời cha mẹ luôn gìn giữ huyết thống, đời đời không bị pha tạp, trải qua bốn mươi tám năm sống đời tuổi trẻ Phạm hạnh, ham học kinh thư, thực hành theo kinh điển. Đã ham học kinh thư, thực hành theo kinh điển rồi, vị ấy còn khất thực tài vật để cung phụng Tôn sư một cách đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp. Thế nào là đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp? Đó là Phạm chí không được làm ruộng, không buôn bán, không đọc sách, không làm toán thuật, không xem tướng số, không in khắc, không luyện chữ, không văn chương, không đọc kinh, không ngâm thơ, không dùng đao gậy, không phụng sự vua quan. Vị ấy đúng như pháp mà khất thực, khất thực tài vật để cung phụng Tôn sư. Bố thí tài vật rồi, vị ấy tự tìm vợ cho mình một cách đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp. Thế nào là đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp? Phạm chí không có ý ái nhiễm, ái dục đối với người nữ dòng Phạm chí. Vị ấy lấy vợ là người nữ dòng Phạm chí chứ không phải người nữ không thuộc dòng Phạm chí, cũng không phải người nữ dòng Sát-lợi, không phải phụ nữ đang mang thai, không phải phụ nữ đã sanh sản. Này Đầu-na! Vì lý do gì mà Phạm chí không lấy vợ là phụ nữ đang mang thai? Vì không muốn những đứa con trai hay con gái của mình bị xem là được sanh ra do sự hành dâm không trong sạch nên Phạm chí ấy không lấy vợ là phụ nữ đang mang thai. Này Đầu-na! Vì lý do gì mà Phạm chí ấy không lấy vợ là phụ nữ đã sanh sản? Vì không muốn những đứa con trai hay con gái của mình bị xem là được sanh ra do sự bức ép ô uế nên Phạm chí ấy không lấy vợ là phụ nữ đã sanh sản. Này Đầu-na! Phạm chí ấy lấy vợ không phải vì tài sản, không phải vì kiêu ngạo, không phải vì trang nghiêm, không phải vì trang sức mà chỉ vì cầu con. Sau khi đã có con rồi, đối với những chế định mà một Phạm chí từ trước đến nay phải tuân thủ, vị ấy không dừng lại ở đó, không giữ giới hạn đó mà vượt qua giới hạn đó.
Này Đầu-na, như vậy gọi là Phạm chí vượt giới hạn. Này Đầu-na! Thế nào là Phạm chí Chiên-trà-la? Phạm chí nào được sanh ra trong một gia đình thuần tịnh, bảy đời cha mẹ luôn gìn giữ huyết thống, đời đời không bị pha tạp, trải qua bốn mươi tám năm sống đời tuổi trẻ Phạm hạnh, ham học kinh thư, thực hành theo kinh điển. Đã ham học kinh thư, thực hành theo kinh điển rồi, vị ấy còn khất thực tài vật để cung phụng Tôn sư một cách đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp. Thế nào là đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp? Đó là Phạm chí không được làm ruộng, không buôn bán, không đọc sách, không làm toán thuật, không xem tướng số, không in khắc, không luyện chữ, không văn chương, không đọc kinh, không ngâm thơ, không dùng đao gậy, không phụng sự vua quan. Vị ấy đúng như pháp mà khất thực, khất thực tài vật để cung phụng Tôn sư. Bố thí tài vật rồi, vị ấy tự tìm vợ cho mình một cách đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp. Thế nào là đúng pháp, chẳng phải không đúng pháp? Phạm chí không có ý ái nhiễm, ái dục đối với người nữ dòng Phạm chí. Vị ấy lấy vợ là người nữ dòng Phạm chí chứ không phải người nữ không thuộc dòng Phạm chí, cũng không phải người nữ dòng Sát-lợi, không phải phụ nữ đang mang thai, không phải phụ nữ đã sanh sản.
Này Đầu-na! Vì lý do gì mà Phạm chí không lấy vợ là phụ nữ đang mang thai? Vì không muốn những đứa con trai hay con gái của mình bị xem là được sanh ra do sự hành dâm không trong sạch nên Phạm chí ấy không lấy vợ là phụ nữ đang mang thai.
Này Đầu-na! Vì lý do gì mà Phạm chí ấy không lấy vợ là phụ nữ đã sanh sản? Vì không muốn những đứa con trai hay con gái của mình bị xem là được sanh ra do sự bức ép ô uế nên Phạm chí ấy không lấy vợ là phụ nữ đã sanh sản. Này Đầu-na! Phạm chí ấy lấy vợ không phải vì tài sản, không phải vì kiêu ngạo, không phải vì trang nghiêm, không phải vì trang sức mà chỉ vì cầu con. Sau khi đã có con rồi, vị ấy làm những việc liên hệ đến vua quan, làm những việc liên quan đến giặc cướp, làm những việc liên quan đến tà đạo, lại còn nói như vầy: “Phạm chí có thể làm tất cả mọi việc, nhưng Phạm chí ấy không vì vậy mà bị nhiễm trước, cũng không bị ô uế. Như ngọn lửa có thể đốt cháy những thứ sạch và cả những thứ không sạch; cũng vậy, Phạm chí có thể làm tất cả mọi việc, nhưng Phạm chí ấy không vì vậy mà bị nhiễm trước, cũng không bị ô uế.” Này Đầu-na, Phạm chí như vậy gọi là Phạm chí Chiên-trà-la. Này Đầu-na, trong năm hạng Phạm chí kể trên, ông thuộc hạng nào?
Phạm chí Đầu-na trả lời:
– Thưa Cù-đàm! Hạng sau cùng là Phạm chí Chiên-trà-la, con còn không sánh kịp, huống nữa là các hạng Phạm chí trên. Bạch Thế Tôn! Con đã biết. Bạch Thiện Thệ! Con đã hiểu. Bạch Thế Tôn! Nay con xin nguyện quy y Phật, quy y Pháp và quy y chúng Tỳ-kheo, ngưỡng mong Thế Tôn nhận con làm ưu-bà-tắc. Kể từ hôm nay cho đến lúc qua đời, con nguyện trọn đời quy y!
Đức Phật dạy như vậy, Phạm chí Đầu-na nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hành.

Chú thích:

¹ Nguyên tác: Đầu-na kinh 頭那經 (T.01. 0026.158. 0680b20). Tham chiếu: A. 5.192 - III. 223.
² Nguyên tác: Sinh sinh vô ác (生生無惡), đây nói về dòng dõi huyết thống. Tham chiếu: A. 5.192 - III. 223: Anupakkuṭṭho jātivādena (Không bị chê bai về phương diện huyết thống).
³ Nguyên tác: Tứ điển kinh (四典經), tức bốn bộ Vệ-đà (caturveda), là Thánh điển căn bản của Bà-la- môn, cũng là tư tưởng chính thống trong xã hội Ấn Độ cổ đại.
⁴ Nguyên tác: Nhân, duyên, chánh, văn, hý ngũ cú thuyết (因緣正文戲五句說).
⁵ Dạ-tra (夜吒, Aṭṭhaka), Bà-ma (婆摩, Vāmaka), Bà-ma-đề-bà (婆摩提婆, Vāmadeva), Tỳ-xa-mậtđa-la (毗奢蜜哆邏, Vessāmitta), Dạ-đà-kiền-ni (夜陀揵尼, Yamadaggi), Ứng-nghi-la-bà (應疑羅娑, Aṅgīrasa), Bà-tư-tra (婆私吒, Vāseṭṭha), Ca-diếp (迦葉, Kassapa), Bà-la-bà (婆羅婆, Bhāradvāja), Bà-hòa (婆和, 婆惒, Bhagu).
⁶ Chiên-trà-la (旃茶羅, Caṇḍāla): Giai cấp thấp nhất trong các giai cấp ở Ấn Độ ngày xưa, thấp hơn giai cấp Thủ-đà-la (sudda).
⁷ Nguyên tác: Đồng tử Phạm hạnh (童子梵行). Tham chiếu: A. 5.192 - III. 223: Komārabrahmacariyaṃ (thiếu niên Phạm hạnh, tức là vị thiếu niên sống trong sạch, không dâm dục). Đây là giai đoạn thứ nhất trong 4 giai đoạn của cuộc đời vị Phạm chí lý tưởng. Việc này, luật Manu (III. 1) đã có quy định: Phải học tập 3 bộ Vệ-đà dưới sự hướng dẫn của một bậc thầy với thời gian là 36 năm, hoặc phân nửa thời gian đó, hoặc một phần tư, hay cho đến khi thông thuộc hoàn toàn (Sacred Books of the East, volume 25. George Bühler, trans. p. 74. Cf: The vow (of studying) the three Vedas under a teacher must be kept for thirty-six years, or for half that time, or for a quarter, or until the (student) has perfectly learnt them).
⁸ Nguyên tác: Danh bất tịnh khuể (名不淨恚). Tham chiếu: A. 5.192 - III. 223: Asucipaṭipīḷito nāma so hoti māṇavako vā māṇavikā vā (đứa đồng nam hay đồng nữ được sanh hoàn toàn bị ô uế), HT. Thích Minh Châu dịch.