155. KINH TU-ĐẠT-ĐA¹

Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.

Bấy giờ, cư sĩ Tu-đạt-đa² đi đến chỗ đức Phật, cúi đầu đảnh lễ rồi ngồi sang một bên. Đức Thế Tôn hỏi:
– Gia đình của cư sĩ có thực hành hạnh bố thí chăng?

Cư sĩ Tu-đạt-đa trả lời:
– Thưa có, bạch đức Thế Tôn! Gia đình con có bố thí nhưng chỉ bố thí những thức ăn đạm bạc, không được thơm ngon, như cơm lẫn với cám, canh lá gai chỉ có một miếng gừng và một ít rau.

Đức Thế Tôn bảo:
– Này cư sĩ, dù bố thí thức ăn đạm bạc hay bố thí thức ăn thơm ngon cũng đều có được phước quả. Này cư sĩ, nếu thực hành bố thí với thức ăn đạm bạc nhưng bố thí không có niềm tin, bố thí không cẩn trọng,³ bố thí không tự tay làm, không tự đến để bố thí, bố thí không suy nghĩ, bố thí không dựa trên niềm tin, bố thí không quán nghiệp quả báo⁴ thì nên quán quả báo sẽ như vầy: Tâm không muốn được nhà đẹp, không muốn được xe đẹp, không muốn y phục đẹp, không muốn được thức ăn ngon, không muốn được năm loại dục tốt. Vì sao như vậy? Vì không hết lòng thực hành bố thí. Này cư sĩ, nên biết rằng, người bố thí sẽ nhận được quả báo đúng như thế.

Này cư sĩ, nếu thực hành bố thí với thức ăn đạm bạc nhưng bố thí với niềm tin, bố thí với tâm cẩn trọng, bố thí tự tay mình làm, tự mình đến để bố thí, bố thí có suy nghĩ, bố thí dựa trên niềm tin, bố thí có sự quán nghiệp quả báo thì nên quán quả báo sẽ như vầy: Tâm muốn được nhà đẹp, muốn được xe đẹp, muốn được y phục đẹp, muốn được thức ăn ngon, muốn được năm loại dục tốt. Vì sao như vậy? Vì hết lòng thực hành bố thí. Này cư sĩ, nên biết rằng, người bố thí sẽ nhận được phước quả đúng như thế. Này cư sĩ, nếu thực hành bố thí với thức ăn thơm ngon nhưng bố thí không có niềm tin, bố thí không cẩn trọng, bố thí không tự tay làm, không tự đến để bố thí, bố thí không suy nghĩ, bố thí không dựa trên niềm tin, bố thí không quán nghiệp quả báo thì nên quán quả báo sẽ như vầy: Tâm không muốn được nhà đẹp, không muốn được xe đẹp, không muốn y phục đẹp, không muốn được thức ăn ngon, không muốn được năm loại dục tốt. Vì sao như vậy? Vì không hết lòng thực hành bố thí. Này cư sĩ, nên biết rằng, người bố thí sẽ nhận được quả báo đúng như thế.

Này cư sĩ, nếu thực hành bố thí với thức ăn thơm ngon và bố thí với niềm tin, bố thí với tâm cẩn trọng, bố thí tự tay mình làm, tự mình đến để bố thí, bố thí có suy nghĩ, bố thí dựa trên niềm tin, bố thí có sự quán nghiệp quả báo thì nên quán quả báo sẽ như vầy: Tâm muốn được nhà đẹp, muốn được xe đẹp, muốn được y phục đẹp, muốn được thức ăn ngon, muốn được năm loại dục tốt. Vì sao như vậy? Vì hết lòng thực hành bố thí. Này cư sĩ, nên biết rằng, người bố thí sẽ nhận được phước quả đúng như thế.

[0677b08] Này cư sĩ, thuở xưa có đại trưởng giả Phạm chí tên là Tùy-lam⁵ rất giàu có, của cải vô lượng, phong hộ thực ấp rất nhiều, châu báu, sản nghiệp vật nuôi không thể tính kể. Vị ấy bố thí nhiều cũng giống như thế. Ông ta bố thí tám vạn bốn ngàn bát bằng vàng đựng đầy bạc vụn, tám vạn bốn ngàn bát bằng bạc đựng đầy vàng vụn, tám vạn bốn ngàn bát bằng vàng đựng đầy vàng vụn, tám vạn bốn ngàn bát bằng bạc đựng đầy bạc vụn, tám vạn bốn ngàn thớt voi được trang sức bằng các chuỗi anh lạc trắng phủ lên trên, tám vạn bốn ngàn con ngựa được trang sức bởi những chuỗi anh lạc trắng và vàng bạc kết hợp với phi-na,⁶ tám vạn bốn ngàn con bò được khoác áo làm bằng dây thừng, mỗi con đều có thể cho ra một hộc sữa, tám vạn bốn ngàn thiếu nữ dung nhan xinh đẹp ai cũng thích nhìn, được trang sức đầy đủ các loại châu báu, ngoài ra còn bố thí các loại đồ ăn, thức uống khác nữa.

Này cư sĩ, Phạm chí Tùy-lam thực hành bố thí lớn như vậy, nhưng nếu lại có người bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù, so với sự bố thí lớn lao kia thì sự bố thí này tối thắng hơn.

Này cư sĩ, Phạm chí Tùy-lam thực hành bố thí lớn như vậy và người bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù như vậy, nhưng nếu lại có người bố thí thức ăn cho một vị Tu-đà-hoàn, so với những sự bố thí kia thì sự bố thí này tối thắng hơn.

Này cư sĩ, Phạm chí Tùy-lam thực hành bố thí lớn lao và những người bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù, bố thí thức ăn cho một trăm vị Tu-đà-hoàn như vậy, nhưng nếu lại có người bố thí thức ăn cho một vị Tư-đà-hàm, so với những sự bố thí kia thì sự bố thí này tối thắng hơn.

Này cư sĩ, Phạm chí Tùy-lam thực hành bố thí lớn lao và những người bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù, bố thí thức ăn cho một trăm vị Tu-đà-hoàn hay cho một trăm vị Tư-đà-hàm đi nữa, nhưng nếu lại có người bố thí thức ăn cho một vị A-na-hàm, so với những sự bố thí kia thì sự bố thí này tối thắng hơn.

Này cư sĩ, Phạm chí Tùy-lam thực hành bố thí lớn lao và những người bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù, bố thí thức ăn cho một trăm vị Tu-đà-hoàn, một trăm vị Tư-đà-hàm hay một trăm vị A-na-hàm như thế, nhưng nếu lại có người bố thí thức ăn cho một vị A-la-hán, so với những sự bố thí kia thì sự bố thí này tối thắng hơn.

[0677c06] Này cư sĩ, Phạm chí Tùy-lam thực hành bố thí lớn lao và những người bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù, bố thí thức ăn cho một trăm vị Tu-đà-hoàn, một trăm vị Tư-đà-hàm, một trăm vị A-na-hàm hay một trăm vị A-la-hán đi nữa, nhưng nếu lại có người bố thí thức ăn cho một vị Độc giác,⁷ so với những sự bố thí kia thì sự bố thí này tối thắng hơn.

Này cư sĩ, Phạm chí Tùy-lam thực hành bố thí lớn lao và những người bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù, bố thí thức ăn cho một trăm vị Tu-đà-hoàn, một trăm vị Tư-đà-hàm, một trăm vị A-na-hàm, một trăm vị A-lahán, một trăm vị Độc giác đi nữa, nhưng nếu lại có người bố thí thức ăn cho một đức Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, so với những sự bố thí kia thì sự bố thí này tối thắng hơn.

Này cư sĩ, Phạm chí Tùy-lam thực hành bố thí lớn lao và những người bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù, bố thí thức ăn cho một trăm vị Tu-đà-hoàn, một trăm vị Tư-đà-hàm, một trăm vị A-na-hàm, một trăm vị A-lahán, một trăm vị Độc giác như thế, nhưng nếu có người tạo phòng nhà mà bố thí cho chúng Tỳ-kheo bốn phương, so với những sự bố thí kia thì sự bố thí này tối thắng hơn.

Này cư sĩ, Phạm chí Tùy-lam thực hành bố thí lớn lao và những người bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù, bố thí thức ăn cho một trăm vị Tu-đà-hoàn, một trăm vị Tư-đà-hàm, một trăm vị A-na-hàm, một trăm vị A-la-hán, một trăm vị Độc giác, tạo phòng nhà bố thí cho chúng Tỳ-kheo bốn phương như thế, nhưng nếu có người với tâm hoan hỷ quy y ba ngôi tôn quý là Phật, Pháp và chúng Tỳ-kheo, lại còn thọ giới, so với những sự bố thí kia thì việc làm này tối thắng hơn.

Này cư sĩ, Phạm chí Tùy-lam thực hành bố thí lớn lao và những người bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù, bố thí thức ăn cho một trăm vị Tuđà-hoàn, một trăm vị Tư-đà-hàm, một trăm vị A-na-hàm, một trăm vị A-la-hán, một trăm vị Độc giác, tạo phòng nhà bố thí cho chúng Tỳ-kheo bốn phương, với tâm hoan hỷ quy y ba ngôi tôn quý là Phật, Pháp và chúng Tỳ-kheo, lại còn thọ giới, nhưng nếu lại có người chỉ trong khoảnh khắc bằng một lần vắt sữa bò⁸ mà thực hành tâm từ đối với tất cả chúng sanh, so với những sự bố thí kia thì việc làm này tối thắng hơn.

Này cư sĩ, Phạm chí Tùy-lam thực hành bố thí lớn lao và những người bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù, bố thí thức ăn cho một trăm vị Tuđà-hoàn, một trăm vị Tư-đà-hàm, một trăm vị A-na-hàm, một trăm vị A-la-hán, một trăm vị Độc giác, tạo phòng nhà bố thí cho chúng Tỳ-kheo bốn phương, với tâm hoan hỷ quy y ba ngôi tôn quý là Phật, pháp và chúng Tỳ-kheo, lại còn thọ giới, lại thực hành tâm từ đối với tất cả chúng sanh dù chỉ trong khoảnh khắc của một lần vắt sữa bò, nhưng nếu lại có người xét thấy tất cả pháp là vô thường, khổ, không và vô ngã, so với những sự bố thí kia thì việc làm này tối thắng hơn.

[0678a05] Này cư sĩ, ý ông nghĩ sao? Phạm chí đại trưởng giả Tùy-lam thuở xưa là ai khác chăng? Chớ nghĩ như vậy. Vì sao như thế? Nên biết rằng, vị đó chính là Ta. Thuở xưa, Ta là Phạm chí đại trưởng giả tên là Tùy-lam.

Này cư sĩ, thuở ấy Ta vì lợi ích của mình, cũng vì lợi ích cho người, vì lợi ích cho mọi người, thương xót thế gian mà mong cầu ý nghĩa và lợi ích, mong cầu an ổn hân hoan cho trời và người, nhưng bấy giờ Ta thuyết pháp chưa được rốt ráo, chưa rốt ráo thanh tịnh, chưa rốt ráo Phạm hạnh, chưa thành tựu rốt ráo Phạm hạnh, nên bấy giờ Ta chưa lìa được sự sanh, già, bệnh, chết, khóc than, ảo não, cũng chưa thể thoát khỏi mọi khổ đau. Này cư sĩ, nay Ta là bậc Xuất Thế, là Như Lai, Vô Sở Trước, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Nay Ta vì lợi của mình và cũng vì lợi ích cho người, vì lợi ích cho mọi người, thương xót thế gian mà mong cầu ý nghĩa và lợi ích, mong cầu an ổn hân hoan cho trời và người. Nay Ta thuyết pháp đạt đến chỗ rốt ráo, rốt ráo thanh tịnh, rốt ráo Phạm hạnh, thành tựu rốt ráo Phạm hạnh. Nay Ta đã lìa khỏi sự sanh, già, bệnh, chết, khóc than, ảo não. Nay Ta đã thoát khỏi mọi khổ đau.

Đức Phật dạy như vậy, cư sĩ Tu-đạt-đa và các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.

Chú thích:
¹ Nguyên tác: Tu-đạt-đa kinh 須達哆經 (T.01. 0026.155. 0677a08). Tham chiếu: Tam quy ngũ giới từ tâm yểm ly công đức kinh 三歸五戒慈心厭離功德經 (T.01. 0072. 0878c07); Tu-đạt kinh 須達經 (T.01. 0073. 0879a08); Trưởng giả thí báo kinh 長者施報經 (T.01. 0074. 0880a09); Tăng. 增 (T.02. 0125.27.3. 0644b19); A. 9.20 - IV. 392.
² Tu-đạt-đa (須達哆, Sudatta), tên riêng của cư sĩ Cấp Cô Độc. Tăng. 增 (T.02. 0125.27.3. 0644b20) phiên âm là A-na-bân-để (阿那邠邸, Anāthapiṇḍika).
³ Nguyên tác: Bất cố thí (不故施). Cố (故): Sự chú tâm (故意). Tác phẩm Mahābuddhavaṃsa gọi là asakkacca dāna (bố thí không chu đáo).
⁴ A. 5.147 - III. 171 nêu ra 5 loại bố thí: Sakkaccaṁ deti, cittīkatvā deti, sahatthā deti, anapaviddhaṁ deti, āgamanadiṭṭhiko deti (bố thí có cung kính, bố thí có suy nghĩ, bố thí tự tay mình, bố thí đồ không quăng bỏ, bố thí có nghĩ đến tương lai), HT. Thích Minh Châu dịch; và A. 5.148 - III. 172 cũng nêu ra 5 loại bố thí, gồm: Saddhāya dānaṁ deti, sakkaccaṁ dānaṁ deti, kālena dānaṁ deti, anuggahitacitto dānaṁ deti, attānañca parañca anupahacca dānaṁ deti (bố thí có lòng tin, bố thí có kính trọng, bố thí đúng thời, bố thí với tâm không gượng ép, bố thí không làm thương tổn mình và người), HT. Thích Minh Châu dịch.
⁵ Tùy-lam (隨藍, Velāma).
⁶ Phi-na (霏那). Tam quy ngũ giới từ tâm yểm ly công đức kinh 三歸五戒慈心厭離功德經 (T.01. 0072. 0878c17) gọi là “An lặc” (鞍勒), tức là bộ yên cương và dàm ngựa.
⁷ Nguyên tác: Bích-chi Phật (辟支佛, Pacceka Buddha).
⁸ Nguyên tác: Cấu ngưu khoảnh (𤛓牛頃). SĀ. 1253 ghi: Cấu ngưu nhủ khoảnh (𤛓牛乳頃); A. 9.20 - IV. 392: Gadduhanamattaṃ (thời gian ngắn như một lần vắt sữa bò).