141. KINH VÍ DỤ¹

Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
– Nếu có vô lượng pháp lành được thành tựu thì tất cả pháp đó đều lấy không buông lung làm gốc, không buông lung làm tập khởi, do không buông lung mà phát sanh, không buông lung làm đầu. Trong các pháp lành, không buông lung là tối thắng nhất. Cũng như làm ruộng, tất cả đều phải nhờ vào đất, nương vào đất, tạo dựng trên đất mới làm ruộng được. Cũng vậy, nếu có vô lượng pháp lành thì tất cả pháp đó đều lấy không buông lung làm gốc, không buông lung làm tập khởi, do không buông lung mà sanh khởi, không buông lung làm đầu. Trong các pháp lành, không buông lung là tối thắng nhất. Cũng như các loại hạt giống,2 các loại thảo mộc,3 trăm thứ lúa mạ, các loại cỏ cây thảo dược được sinh trưởng, tất cả những thứ đó đều phải nhờ vào đất, nương vào đất, trồng trọt trên đất mới được sinh trưởng.
[0647c01] Cũng vậy, nếu có vô lượng pháp lành được thành tựu thì tất cả pháp đó đều lấy không buông lung làm gốc, lấy không buông lung làm tập khởi, do không buông lung mà sanh khởi, không buông lung làm đầu. Trong các pháp lành, không buông lung là tối thắng nhất.
Như trong các loại hương từ rễ⁴ thì trầm hương là bậc nhất. Trong các loại hương từ thân cây⁵ thì hương chiên-đàn đỏ⁶ là bậc nhất. Trong các loại hoa sinh trưởng trong nước thì hoa sen xanh là bậc nhất. Trong các loại hoa mọc nơi đất thì hoa tu-ma-na⁷ là bậc nhất. Trong những dấu chân của các loài thú thì các dấu chân đó đều nằm trong dấu chân voi, dấu chân voi gồm thâu tất cả, thế nên dấu chân voi là bậc nhất, vì rất rộng, rất lớn. Cũng vậy, nếu có vô lượng pháp lành được thành tựu thì tất cả pháp đó đều lấy không buông lung làm gốc, không buông lung làm tập khởi, do không buông lung mà phát sanh, không buông lung làm đầu. Trong các pháp lành, không buông lung là tối thắng nhất.
Như trong các loài thú thì sư tử chúa là tối thắng nhất. Như khi dàn trận đánh nhau thì lời thề xung trận⁸ là bậc nhất. Như các đòn tay của lầu gác đều nương vào cây đòn dong,⁹ gác gối trên cây đòn dong, được giữ chặt bởi cây đòn dong, cây đòn dong là quan trọng nhất, vì nó giữ chặt cho tất cả. Cũng vậy, nếu có vô lượng pháp lành được thành tựu thì tất cả pháp đó đều lấy không buông lung làm gốc, không buông lung làm tập khởi, do không buông lung mà phát sanh, không buông lung làm đầu. Trong các pháp lành, không buông lung là tối thắng nhất.
Như trong các ngọn núi thì núi chúa Tu-di là bậc nhất. Tất cả các dòng suối đều chảy về biển cả, thế nên biển cả là bậc nhất. Trong các chúng sanh có thân to lớn thì thân của vua a-tu-la là bậc nhất. Trong các loài trông nom và phụng hầu thì Ma vương là bậc nhất. Trong các chúng sanh hưởng dục thì Vua Quán đảnh là bậc nhất. Trong những vua nước nhỏ thì Vua Chuyển Luân là bậc nhất. Trong các vì sao ở giữa hư không thì mặt trăng là bậc nhất. Trong các loại vải lụa thì lụa trắng tinh là bậc nhất. Trong các ánh sáng thì ánh sáng trí tuệ là bậc nhất. Trong các chúng thì chúng đệ tử của Như Lai là bậc nhất. Trong các pháp hữu vi và vô vi, lìa tham dục, vô dục, diệt tận thì Niết-bàn là bậc nhất. Trong các loài chúng sanh, từ loài không chân, hai chân, bốn chân, nhiều chân, có sắc, không sắc, có tưởng, không tưởng cho đến chẳng phải có tưởng, chẳng phải không tưởng thì Như Lai là bậc nhất, là tối đại, tối thượng, tối thắng, tối tôn, tối diệu. Như từ bò mà có sữa, từ sữa mà có lạc, từ lạc mà có sanh tô, từ sanh tô mà có thục tô, từ thục tô mà có đề-hồ¹⁰ thì đề-hồ là bậc nhất, là tối đại, tối thượng, tối thắng, tối tôn, tối diệu. Cũng như thế, trong các loài chúng sanh, từ loài không chân, hai chân, bốn chân, nhiều chân, có sắc, vô sắc, có tưởng, không tưởng cho đến chẳng phải có tưởng, chẳng phải không tưởng thì Như Lai là bậc nhất, là tối đại, tối thượng, tối thắng, tối tôn, tối diệu trong các loài đó.
[0648a05] Lúc đó, đức Thế Tôn nói kệ này:

Những ai mong tiền của,
Tốt đẹp, tăng tiến nhiều,
Bậc trí ở chốn nào,¹¹
Đều khen không buông lung.
Những ai không phóng túng,
Lợi lạc cả hai đời,
Đời này đã được lợi,
Đời sau cũng chẳng vơi,
Dõng mãnh quán các nghĩa,
Bậc trí tất giải thoát.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.¹²

Chú thích:

¹ Nguyên tác: Dụ kinh 喻經 (T.01. 0026.141. 0647b18). Tham chiếu: Tạp. 雜 (T.02. 0099.1239. 0339b13); Biệt Tạp. 別雜 (T.02. 0100.66. 0396b08); S. 3.17 - I. 195; S. 45.141-48 - V. 44.
² Nguyên tác: Chủng tử thôn (種子村), trực dịch từ bījagāma. Theo PED, bījagāma chỉ cho các loại hạt giống.
³ Quỷ thôn (鬼村) còn được viết là “quỷ thần thôn” (鬼神村), trực dịch từ bhūtagāma. Theo PED, bhūta có nghĩa là quỷ thần, cũng có nghĩa là hạt giống. Ở đây, bhūtagāma chỉ cho các loại cây cỏ.
⁴ Nguyên tác: Căn hương (根香): Hương liệu từ rễ cây.
⁵ Nguyên tác: Thọ hương (樹香): Hương liệu từ thân cây.
⁶ Xích chiên-đàn (赤栴檀, lohitacandana): Chiên-đàn đỏ.
⁷ Tu-ma-na hoa (須摩那華, sumana): Hoa lài.
⁸ Nguyên tác: Yếu thệ (要誓): Lời thề, lời nguyện. Tham chiếu: Chánh Pháp Hoa kinh 正法華經 (T.09. 0263. 09. 0126a16): 吾建要誓, 至誠之願.
⁹ Thừa duyên lương (承椽梁). Đòn dông. Biệt Tạp. 別雜 (T.02. 0100.66. 0396c04) phiên âm là caoba-na-tả (高波那寫, gopānasī): Trong tất cả lầu gác thì cao-ba-na-tả là hơn hết (一切樓觀,高波那寫 最為第一).
¹⁰ Nguyên tác: Tinh tô (酥精), còn được gọi là đề-hồ (醍醐, maṇḍo).
¹¹ Nguyên tác: Sự vô sự tuệ thuyết (事無事慧說): Bậc có trí tuệ ở nơi nhàn xứ hay nơi chốn khác đều nói [như thế].