140. KINH KẺ KHỐN CÙNG¹

Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
– Trong những cách mưu sinh thấp kém nhất, tận cùng nhất là thực hành khất thực. ² Thế gian thật sự rất kiêng kỵ, gọi là “kẻ đầu trọc ôm bát mà đi.” Vậy những người thiện nam ấy vì mục đích gì mà chấp nhận? Vì lý do gì? Đó là vì chán ghét các nỗi khổ sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khóc than, khổ não, hoặc để đi đến tận cùng giới hạn của khối khổ đau lớn này. Các thầy lẽ nào không phải với tâm như vậy mà xuất gia học đạo chăng?
Các Tỳ-kheo bạch:
– Đúng như vậy, thưa Thế Tôn! Đức Thế Tôn lại bảo các Tỳ-kheo:
– Có kẻ ngu si kia, với tâm như vậy mà xuất gia học đạo, thế nhưng lại sống theo tham dục, chìm đắm đến tận cùng, bị sự ô trược quấn chặt lấy tâm, ganh ghét, không niềm tin, lười biếng, mất chánh niệm, không chánh định, tuệ thấp kém, tâm cuồng, các căn rối loạn, xem thường việc giữ giới, không tu hạnh Sa-môn, không tăng tiến hành trì. Cũng như người dùng mực để tẩy dấu mực dơ, lấy máu để rửa máu, lấy giẻ dơ lau chỗ dơ, lấy bẩn tẩy chỗ bẩn, lấy phân tẩy phân thì chỉ tăng thêm ô uế mà thôi. Đó là từ chỗ tối tăm vào tối tăm, từ chỗ mờ mịt vào mờ mịt. Như Lai nói kẻ ngu si giữ giới Sa-môn kia cũng lại như vậy. Nghĩa là vị ấy sống theo tham dục, chìm đắm đến tận cùng, bị sự ô trược quấn chặt lấy tâm, ganh ghét, không niềm tin, lười biếng, mất chánh niệm, không chánh định, tuệ thấp kém, tâm cuồng, các căn rối loạn, xem thường việc giữ giới, không tu hạnh Sa-môn, không tăng tiến hành trì. Giống như que củi tàn thiêu xác người trong rừng vắng, nó bị lửa thiêu rụi. Núi rừng không cần đến nó, thôn ấp cũng không dùng đến nó. ³ Ta nói người ngu si giữ giới Sa-môn cũng lại như vậy. Nghĩa là vị ấy sống theo tham dục, chìm đắm đến tận cùng, bị sự ô trược quấn chặt lấy tâm, ganh ghét, không niềm tin, lười biếng, mất chánh niệm, không chánh định, tuệ thấp kém, tâm cuồng, các căn rối loạn, xem thường việc giữ giới, không tu hạnh Sa-môn, không tăng tiến hành trì.

Rồi đức Thế Tôn nói kệ này:

Người ngu mất dục lạc,
Mất lý tưởng Sa-môn,
Đạo, tục thảy đều mất,
Như lửa rụi, tro tàn.
Như giữa khu rừng vắng,
Thiêu thây thành đống tro,
Rừng, thôn ấp không dùng,
Người đắm dục cũng thế,
Như lửa cháy thành tro,
Đạo, tục thảy đều mất.

Đức Phật dạy như vậy, các thầy Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.

Chú thích:

¹ Nguyên tác: Chí biên kinh 至邊經 (T.01. 0026.140. 0647a15). Tham chiếu: Tạp. 雜 (T.02. 0099.272. 0071c14); S. 22.80 - III. 91.
² Tham chiếu: S. 22.80 - III. 91: Antamidaṃ, bhikkhave, jīvikānaṃ yadidaṃ piṇḍolyaṃ (Này các Tỷ- kheo, đây là nghề sinh sống hèn hạ nhất, tức là nghề khất thực), HT. Thích Minh Châu dịch.
³ Tham chiếu: S. 22.80 - III. 91: Seyyathāpi, bhikkhave chavālātaṃ ubhatopadittaṃ majjhe gūthagataṃ, neva gāme kaṭṭhatthaṃ pharati, nāraññe kaṭṭhatthaṃ pharati (Ví như, này các Tỷ-kheo, một que củi từ chỗ hỏa táng, cả 2 đầu đều cháy, ở giữa lại dính phân, không được dùng làm củi trong làng, không được dùng làm củi trong rừng), HT. Thích Minh Châu dịch.