132. KINH LẠI-TRA-HÒA-LA¹
 

Tôi nghe như vầy:

Một thời, đức Phật du hóa giữa dân chúng Câu-lâu,² cùng với đại chúng Tỳ- kheo đi đến Thâu-lô-tra,³ ngụ trong vườn Thi-nhiếp-hòa⁴ phía Bắc thôn Thâu-lô-tra.

Bấy giờ, các cư sĩ và Phạm chí ở thôn Thâu-lô-tra nghe tin Sa-môn Cù-đàm, con dòng họ Thích, rời xa dòng tộc cao quý, xuất gia học đạo, hiện đang du hóa giữa dân chúng Câu-lâu, cùng với đại chúng Tỳ-kheo đến thôn Thâu-lô-tra này, ngụ trong vườn Thi-nhiếp-hòa, phía Bắc thôn Thâu-lô-tra. Sa-môn Cù-đàm ấy có danh tiếng lớn, vang khắp mười phương: “Sa-môn Cù-đàm là đấng Như Lai, bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, hiệu là Phật, Thế Tôn. Vị ấy ở trong thế gian này, giữa chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, Samôn, Phạm chí, từ loài người đến chúng trời mà tự biết tự ngộ, tự thân chứng đắc, thành tựu và an trú. Vị ấy thuyết pháp phần đầu vi diệu, phần giữa vi diệu và phần cuối cũng vi diệu, có nghĩa có văn, hoàn toàn thanh tịnh, hiển bày Phạm hạnh. Nếu được gặp đức Như Lai, bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác để tôn trọng, lễ bái, cúng dường và phụng sự thì sẽ nhanh chóng đạt được thiện lợi. Chúng ta hãy cùng nhau đến gặp Sa-môn Cù-đàm để lễ bái, cúng dường.” Sau khi nghe như vậy, các cư sĩ và Phạm chí ở Thâu-lô-tra đều dẫn theo quyến thuộc của mình từ thôn Thâu-lô-tra đi về hướng Bắc, đến vườn Thinhiếp-hòa, mong gặp đức Thế Tôn để lễ bái, cúng dường.

Sau khi đến chỗ Phật, các Phạm chí và cư sĩ thôn Thâu-lô-tra kia có người cúi đầu lạy sát chân Phật rồi ngồi sang một bên, có người thăm hỏi Phật rồi ngồi sang một bên, có người chắp tay hướng về Phật rồi ngồi sang một bên, có người từ xa nhìn Phật rồi lặng lẽ ngồi xuống. Khi các Phạm chí và cư sĩ thôn Thâu-lô-tra đều ngồi yên, đức Phật vì họ mà thuyết pháp, mở bày, dạy bảo, khích lệ khiến cho hoan hỷ.⁵ Sau khi dùng vô lượng phương tiện vì họ mà thuyết pháp, mở bày, dạy bảo, khích lệ khiến cho hoan hỷ rồi, đức Phật ngồi yên lặng.

Bấy giờ, các Phạm chí và cư sĩ thôn Thâu-lô-tra sau khi được Phật thuyết pháp, khai mở, chỉ bày, khích lệ khiến cho hoan hỷ rồi, mọi người đứng dậy, lạy sát chân Phật, nhiễu quanh Phật ba vòng rồi ra về.

[0623b06] Khi đó, Lại-tra-hòa-la con trai cư sĩ⁶ vẫn ngồi yên không đứng dậy. Đến khi các Phạm chí và cư sĩ thôn Thâu-lô-tra ra về không lâu, Lại-trahòa-la liền đứng dậy, sửa áo bày vai, chắp tay hướng Phật và thưa:

– Bạch Thế Tôn! Theo con hiểu, như giáo pháp mà Phật đã dạy, nếu con sống tại gia thì bị muôn thứ trói buộc, không thể suốt đời tu hành Phạm hạnh thanh tịnh. Bạch Thế Tôn! Xin cho con được theo Thế Tôn xuất gia học đạo, thọ giới Cụ túc, được làm Tỳ-kheo tịnh tu Phạm hạnh.

Đức Thế Tôn hỏi:

– Này con trai cư sĩ! Cha mẹ có cho phép con ở trong giáo pháp này với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo không?

Lại-tra-hòa-la bạch Phật:

– Bạch Thế Tôn! Cha mẹ chưa cho con ở trong giáo pháp này, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

Đức Thế Tôn dạy:

– Này con trai cư sĩ! Nếu cha mẹ chưa cho phép con ở trong giáo pháp này, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo thì Như Lai không thể độ cho con xuất gia học đạo, cũng không thể truyền trao giới Cụ túc.

Lại-tra-hòa-la bạch:

– Bạch Thế Tôn! Con sẽ về xin cha mẹ cho con được phép ở trong giáo pháp này, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

Đức Thế Tôn dạy:

– Tùy ước muốn của con!

Lại-tra-hòa-la nghe lời Phật dạy, cẩn thận ghi nhớ, lạy sát chân Phật, nhiễu quanh Phật ba vòng rồi ra về. Về đến nhà, Lại-tra-hòa-la thưa với cha mẹ:

– Thưa cha mẹ! Theo con hiểu, với giáo pháp mà Phật đã dạy, nếu con sống tại gia thì bị muôn thứ trói buộc, không thể suốt đời tu hành Phạm hạnh thanh tịnh. Cúi xin cha mẹ cho con được ở trong giáo pháp, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo!

Cha mẹ Lại-tra-hòa-la bảo:

– Lại-tra-hòa-la! Cha mẹ chỉ có một mình con, hết sức yêu thương chiều chuộng, lòng đầy quyến luyến, ngắm nhìn không chán. Giả sử con qua đời thì cha mẹ còn không muốn rời bỏ, huống gì còn sống mà nỡ lìa xa, không được nhìn thấy con sao?

Lại-tra-hòa-la lại thưa đến lần thứ ba:

– Thưa cha mẹ! Theo con hiểu, với giáo pháp mà Phật đã dạy, nếu con sống tại gia thì bị muôn thứ trói buộc, không thể suốt đời tu hành Phạm hạnh thanh tịnh. Cúi xin cha mẹ cho con ở trong giáo pháp, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo!

[0623c04] Cha mẹ Lại-tra-hòa-la cũng lặp lại đến lần thứ ba:

– Lại-tra-hòa-la! Cha mẹ chỉ có một mình con, hết sức yêu thương chiều chuộng, lòng đầy quyến luyến, ngắm nhìn không chán. Giả sử con qua đời thì cha mẹ còn không muốn rời bỏ, huống gì còn sống mà nỡ lìa xa, không được nhìn thấy con sao?

Khi ấy, Lại-tra-hòa-la liền ngã vật mình xuống đất rồi thưa:

– Từ nay, con không đứng dậy, không uống, không ăn, cho đến khi nào cha mẹ cho con được ở trong giáo pháp, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

Thế rồi, Lại-tra-hòa-la con trai cư sĩ trải qua một ngày không ăn, cho đến hai ngày, ba ngày, bốn ngày rồi nhiều ngày không ăn. Bấy giờ, cha mẹ Lại-trahòa-la đến bên con và khuyên:

– Lại-tra-hòa-la! Người con mềm mại, thân thể đẹp đẽ, thường nằm ngồi trên giường tốt. Nay con không biết khổ sao? Lại-tra-hòa-la! Con hãy mau đứng dậy, cứ thọ hưởng dục lạc rồi bố thí, an vui tu phước thiện. Vì sao như vậy? Này Lại-tra-hòa-la! Vì cảnh giới của đức Thế Tôn rất khó, thật rất khó, xuất gia học đạo lại càng khó hơn.

Lại-tra-hòa-la vẫn im lặng, không trả lời. Cha mẹ Lại-tra-hòa-la liền đi đến những thân bằng quyến thuộc và các quan viên nói rằng:

– Mong quý vị đến chỗ Lại-tra-hòa-la rồi cùng khuyên nó đứng dậy!

Thân bằng quyến thuộc của Lại-tra-hòa-la và các quan viên liền cùng nhau đi đến chỗ Lại-tra-hòa-la, bảo rằng:

– Này Lại-tra-hòa-la! Người cậu mềm mại, thân thể đẹp đẽ, thường nằm ngồi trên giường tốt. Nay cậu không biết khổ sao? Lại-tra-hòa-la! Cậu hãy mau đứng dậy, cứ thọ hưởng dục lạc rồi bố thí, an vui tu phước thiện. Vì sao như vậy? Này Lại-tra-hòa-la! Vì cảnh giới của đức Thế Tôn rất khó, thật rất khó, xuất gia học đạo lại càng khó hơn.

Lại-tra-hòa-la vẫn im lặng, không trả lời. Cha mẹ Lại-tra-hòa-la liền đi đến những người bạn bè cùng trang lứa với Lại-tra-hòa-la và nói rằng:

– Mong các cậu đến chỗ Lại-tra-hòa-la rồi cùng khuyên nó đứng dậy!

Những người bạn bè cùng trang lứa với Lại-tra-hòa-la liền cùng nhau đi đến bên Lại-tra-hòa-la và nói rằng:

– Này Lại-tra-hòa-la! Người bạn mềm mại, thân thể đẹp đẽ, thường nằm ngồi trên giường tốt, nay bạn không biết khổ sao? Lại-tra-hòa-la! Bạn hãy mau đứng dậy, cứ thọ hưởng dục lạc rồi bố thí, an vui tu phước thiện. Vì sao như vậy? Này Lại-tra-hòa-la! Vì cảnh giới của đức Thế Tôn rất khó, thật rất khó, xuất gia học đạo lại càng khó hơn.

Lại-tra-hòa-la vẫn im lặng không đáp.

[0624a06] Khi ấy, những người bạn bè cùng trang lứa với Lại-tra-hòa-la liền đến chỗ cha mẹ Lại-tra-hòa-la rồi thưa:

– Hai bác nên cho Lại-tra-hòa-la được ở trong giáo pháp, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo. Nếu bạn ấy thích sống như vậy thì ngay trong đời này còn có thể gặp nhau. Nếu bạn ấy chán sống cảnh ấy thì nhất định sẽ trở về với cha mẹ. Nếu như hôm nay không cho bạn ấy đi, chắc chắn bạn ấy sẽ chết, không nghi ngờ gì nữa, vậy có ích gì?

Cha mẹ Lại-tra-hòa-la nghe xong, liền nói với những người bạn bè cùng trang lứa với Lại-tra-hòa-la:

– Bây giờ, chúng tôi cho Lại-tra-hòa-la được ở trong giáo pháp, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo, nhưng nếu học đạo xong thì phải về thăm chúng tôi.

Những người bạn bè cùng trang lứa với Lại-tra-hòa-la liền cùng nhau đến chỗ Lại-tra-hòa-la và nói rằng:

– Này bạn! Cha mẹ đã cho bạn được ở trong giáo pháp, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo. Khi học đạo rồi, bạn phải trở về thăm cha mẹ.

Nghe như vậy rồi, Lại-tra-hòa-la vô cùng vui mừng, ngập tràn hân hoan, hạnh phúc, liền đứng dậy, dần dần bồi dưỡng thân thể. Khi thân thể đã bình phục, Lại-tra-hòa-la liền rời khỏi thôn Thâu-lô-tra, đi đến chỗ Phật, cúi đầu lạy sát chân Ngài và bạch:

– Bạch Thế Tôn! Cha mẹ đã cho phép con được ở trong giáo pháp, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo. Ngưỡng mong Thế Tôn cho con được theo Thế Tôn xuất gia học đạo, thọ giới cụ túc, làm Tỳ-kheo.

Bấy giờ, đức Thế Tôn độ cho Lại-tra-hòa-la xuất gia học đạo và truyền trao giới Cụ túc. Truyền trao giới Cụ túc cho Lại-tra-hòa-la xong, đức Thế Tôn ở lại thôn Thâu-lô-tra một thời gian. Sau đó, Ngài thu xếp y bát, lần lượt du hóa đến nước Xá-vệ, ngụ ở Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.

Sau khi xuất gia học đạo, được thọ giới Cụ túc, Tôn giả Lại-tra-hòa-la sống một mình ở nơi thanh vắng, tâm không buông lung, siêng năng tu hành. Được sống một mình ở nơi thanh vắng, tâm không buông lung, siêng năng tu hành, thực hiện mục đích của một thiện nam cạo bỏ râu tóc, khoác áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo, chỉ mong thành tựu Phạm hạnh vô thượng, ngay trong hiện đời, tự biết tự ngộ, tự thân tác chứng, thành tựu an trú, biết đúng như thật: “Sanh tử đã chấm dứt, Phạm hạnh đã thành tựu, việc cần làm đã xong, không còn tái sanh nữa” nên Tôn giả Lạitra-hòa-la đã biết pháp... (cho đến) chứng đắc quả vị A-la-hán.

[0624b05] Sau khi đắc quả A-la-hán được khoảng chín mười năm, Tôn giả Lại-tra-hòa-la suy nghĩ: “Ngày xưa, ta đã hứa xuất gia học đạo rồi sẽ trở về thăm cha mẹ, nay ta nên trở về để thực hiện lời hứa này.” Nghĩ rồi, Tôn giả Lại-tra-hòa-la đi đến chỗ Phật, lạy sát chân Ngài rồi ngồi sang một bên và thưa:

– Bạch Thế Tôn! Ngày trước con hứa xuất gia học đạo rồi sẽ về thăm cha mẹ. Hôm nay, con xin từ giã để về thăm cha mẹ cho trọn lời hứa khi xưa.

Bấy giờ, đức Thế Tôn liền nghĩ: “Thiện nam Lại-tra-hòa-la này chắc chắn sẽ không bao giờ xả giới, bỏ đạo, sống đời dục lạc như cũ.” Biết rõ như vậy nên Ngài bảo:

– Khi thầy về nhà, nếu gặp người chưa được độ thì hãy hóa độ, người chưa giải thoát thì hãy khiến cho họ giải thoát, người chưa được tâm tịch diệt thì khiến cho họ được tâm tịch diệt. Lại-tra-hòa-la, thầy hãy làm theo ý mình!

Tôn giả Lại-tra-hòa-la nghe Phật dạy xong thì cẩn thận ghi nhớ và đứng dậy, lạy sát chân Phật, nhiễu quanh ba vòng rồi đi về phòng riêng thu xếp ngọa cụ, đắp y, ôm bát, lần lượt du hành đến thôn Thâu-lô-tra, cư ngụ trong vườn Thi-nhiếp-hòa phía Bắc thôn ấy. Khi đêm đã qua, vào lúc sáng sớm, Tôn giả đắp y, ôm bát vào thôn Thâu-lô-tra khất thực. Tôn giả Lại-tra-hòa-la suy nghĩ: “Đức Thế Tôn khen ngợi việc thứ tự khất thực, nay ở trong thôn Thâu-lô-tra này, ta nên khất thực theo thứ tự.” Tôn giả Lại-tra-hòa-la khất thực trong thôn Thâu-lô-tra theo thứ tự, đi dần về phía đến nhà mình. Lúc đó, cha của Tôn giả Lại-tra-hòa-la đứng trong cửa đang chỉnh sửa râu tóc. Từ xa thấy Lại-tra-hòa-la đi vào, ông liền bảo:

– Sa-môn trọc đầu này bị trói buộc vào nơi đen tối, đoạn dứt giống nòi, không có con cái, đã phá hoại gia đình ta. Ta có một đứa con, hết sức thương yêu chiều chuộng, lòng đầy quyến luyến, ngắm nhìn không chán, thế mà ông dẫn đi mất. Ta không bố thí đồ ăn cho ông đâu!

Tôn giả Lại-tra-hòa-la ở nhà cha mình, đã không được bố thí lại còn bị trách mắng: “Sa-môn trọc đầu này bị trói buộc vào nơi đen tối, đoạn dứt giống nòi, không có con cái, đã phá hoại gia đình ta. Ta có một đứa con, hết sức thương yêu chiều chuộng, lòng đầy quyến luyến, ngắm nhìn không chán, thế mà ông dẫn đi mất. Ta không bố thí đồ ăn cho ông đâu!” Nghe như vậy rồi, Tôn giả Lại-tra-hòa-la liền vội vàng bỏ đi.

[0624c03] Lúc đó, người tôi tớ của cha Tôn giả Lại-tra-hòa-la xách giỏ thức ăn thiu định quăng vào đống rác. Thấy vậy, Tôn giả Lại-tra-hòa-la liền nói: “Này cô em, nếu thức ăn ôi thiu này đáng bỏ đi thì hãy bỏ vào bát tôi. Tôi sẽ ăn thức ăn ấy.” Bấy giờ, người tôi tớ của cha Lại-tra-hòa-la mang thức ăn thiu trong giỏ trút vào bát của Lại-tra-hòa-la. Trong lúc trút thức ăn vào bát, cô ta chợt nhận ra Lại-tra-hòa-la qua hai dấu hiệu đặc thù là tiếng nói và tay chân của Tôn giả. Người tôi tớ này liền chạy đến chỗ cha của Tôn giả Lạitra-hòa-la thưa:

– Thưa ông! Ông nên biết, cậu Lại-tra-hòa-la đã trở về đến thôn Thâu-lô-tra này rồi, ông nên đến gặp cậu ấy.

Nghe xong, cha của Tôn giả Lại-tra-hòa-la rất đỗi vui mừng, vô cùng phấn khởi, tay trái chỉnh áo, tay phải vuốt sửa râu tóc rồi đi nhanh đến chỗ Lại-trahòa-la. Khi đó, Tôn giả Lại-tra-hòa-la đang xoay mặt vào vách và ăn thức ăn ôi thiu ấy. Cha của Tôn giả Lại-tra-hòa-la thấy Tôn giả xoay mặt vào vách, đang ăn thức ăn ôi thiu, liền bảo:

– Lại-tra-hòa-la con! Người con rất mềm mại, thân thể đẹp đẽ, thường ăn thức ăn ngon. Lại-tra-hòa-la! Tại sao con lại ăn thức ăn ôi thiu như thế? Lại-trahòa-la! Sao con đã về đến thôn Thâu-lô-tra này mà lại không về nhà cha mẹ?

Tôn giả Lại-tra-hòa-la thưa:

– Thưa cư sĩ! Con đã vào nhà cha, nhưng không được bố thí lại còn bị trách mắng rằng: “Sa-môn trọc đầu này bị trói buộc vào nơi đen tối, đoạn dứt giống nòi, không có con cái, đã phá hoại gia đình ta. Ta có một đứa con, hết sức thương yêu chiều chuộng, lòng đầy quyến luyến, ngắm nhìn không chán, thế mà ông dẫn đi mất. Ta không bố thí thức ăn cho ông đâu!” Con nghe như vậy liền vội vàng bỏ đi.

Cha Tôn giả Lại-tra-hòa-la ân cần hối lỗi:

– Lại-tra-hòa-la! Con hãy bỏ qua. Lại-tra-hòa-la! Con hãy bỏ qua. Cha thật không biết con đã trở về nhà của cha.

Cha của Tôn giả Lại-tra-hòa-la với lòng cung kính, đón rước Tôn giả vào nhà, bày tòa mời ngồi. Tôn giả Lại-tra-hòa-la liền ngồi xuống.

[0625a01] Bấy giờ, cha của Tôn giả Lại-tra-hòa-la thấy Tôn giả ngồi xong, liền đến chỗ vợ và nói:

– Này bà! Bà nên biết, thiện nam Lại-tra-hòa-la đã về đến nhà mình, hãy mau sửa soạn cơm nước.

Nghe như vậy, mẹ của Tôn giả Lại-tra-hòa-la rất đỗi vui mừng, vô cùng phấn khởi, liền sửa soạn cơm nước. Chuẩn bị cơm nước xong, bà liền mang tiền bạc ra chất thành đống lớn ngay giữa nhà. Đống tiền lớn đến nỗi người đứng bên này và người ngồi bên kia không thể trông thấy nhau. Chất tiền lại thành một đống lớn xong, bà đi đến chỗ Lại-tra-hòa-la và nói:

– Lại-tra-hòa-la! Số tiền này là phần của mẹ, còn tiền bạc tài sản của cha con thì nhiều vô lượng trăm ngàn không thể tính được, nay ta giao hết cho con. Lại-tra-hòa-la! Con nên xả giới, bỏ đạo, hãy thọ hưởng dục lạc rồi bố thí, an vui tu phước thiện. Vì sao như vậy? Này Lại-tra-hòa-la! Vì cảnh giới của đức Thế Tôn rất khó, thật rất khó, xuất gia học đạo lại càng khó hơn.

Tôn giả Lại-tra-hòa-la thưa mẹ:

– Con nay có một điều muốn nói, mẹ cho phép chăng?

Mẹ của Lại-tra-hòa-la nói:

– Con trai cư sĩ! Con có điều gì cứ nói, mẹ sẵn sàng nghe.

Tôn giả Lại-tra-hòa-la thưa mẹ:

– Nhà ta nên may bao vải mới, đựng hết số tiền này rồi chở đến sông Hằng, đổ xuống chỗ nước sâu. Vì sao vậy? Vì tiền bạc khiến con người buồn khổ, sầu lo, khóc lóc, không được an lạc.

Khi ấy, mẹ Tôn giả Lại-tra-hòa-la nghĩ rằng: “Dùng cách này không thể làm cho Lại-ra-hòa-la xả giới, bỏ đạo. Ta nên đến chỗ vợ cũ của nó rồi nói như vầy: Này các con dâu! Các con nên dùng những chuỗi ngọc lúc trước để trang sức, loại ngọc mà lúc còn ở nhà, thiện nam Lại-tra-hòa-la vốn rất ưa thích. Dùng những chuỗi ngọc ấy trang sức cho thật nhanh rồi các con cùng nhau đến bên Lại-tra-hòa-la, mỗi đứa ôm một chân mà nói: ‘Này hiền lang! Không biết hiền lang có thiên nữ nào đẹp hơn thiếp mà khiến cho hiền lang bỏ thiếp để tu Phạm hạnh vì thiên nữ ấy?’” Nghĩ rồi, mẹ Tôn giả Lại-tra-hòa-la liền đến chỗ vợ cũ của Tôn giả và nói:

– Này các con dâu! Các con nên dùng những chuỗi ngọc lúc trước để trang sức, loại ngọc mà lúc ở nhà, thiện nam Lại-tra-hòa-la vốn rất ưa thích. Dùng những chuỗi ngọc ấy trang sức cho thật nhanh rồi các con cùng nhau đến bên Lại-tra-hòa-la, mỗi đứa ôm một chân mà nói: “Này hiền lang! Không biết hiền lang có thiên nữ nào đẹp hơn thiếp mà khiến cho hiền lang bỏ thiếp để tu Phạm hạnh vì thiên nữ ấy?”

[0625b03] Bấy giờ, các cô vợ cũ của Tôn giả Lại-tra-hòa-la đều dùng những chuỗi ngọc lúc trước để trang sức, loại ngọc mà lúc ở nhà, Tôn giả Lại-tra-hòala vốn rất ưa thích. Dùng những chuỗi ngọc ấy làm trang sức rồi, họ liền cùng nhau đi đến Tôn giả Lại-tra-hòa-la, mỗi người ôm một chân mà nói:

– Này hiền lang! Không biết hiền lang có thiên nữ nào đẹp hơn thiếp mà khiến cho hiền lang bỏ thiếp để tu Phạm hạnh vì thiên nữ ấy?

Tôn giả Lại-tra-hòa-la bảo các cô vợ cũ:

– Này các cô! Các cô nên biết, tôi không phải vì thiên nữ mà tu Phạm hạnh, sở dĩ tôi tu Phạm hạnh là theo mục đích mà Phật đã dạy. Những điều cần làm, nay tôi đã làm xong.

Những cô vợ cũ của Lại-tra-hòa-la liền đứng sang một bên, rơi lệ khóc than và nói:

– Thiếp không phải là em gái của hiền lang, sao hiền lang lại gọi thiếp là cô em.

Bấy giờ, Tôn giả Lại-tra-hòa-la ngoái nhìn về phía cha mẹ và nói:

– Thưa cư sĩ! Nếu thí cơm thì đúng giờ bố thí, sao lại làm phiền nhau?

Khi ấy, cha mẹ của Tôn giả liền đứng dậy, đích thân lấy nước rửa, dọn các món ăn ngon với đầy đủ các loại cứng và mềm, tự tay dâng cúng thức ăn để Tôn giả được no đủ. Tôn giả dùng cơm xong, họ thu dọn chén bát, mang nước rửa đến, rồi lấy một cái ghế nhỏ ngồi riêng bên cạnh để nghe pháp.

Tôn giả Lại-tra-hòa-la vì cha mẹ mà thuyết pháp, mở bày, chỉ dạy, khích lệ khiến cho cha mẹ được hoan hỷ. Sau khi dùng vô lượng phương tiện vì cha mẹ mà thuyết pháp, mở bày, chỉ dạy, khích lệ khiến cho cha mẹ được hoan hỷ rồi,

Tôn giả từ chỗ ngồi đứng dậy rồi nói kệ:

Hãy nhìn thân trang sức,
Đầy châu báu ngọc ngà,
Tóc vờn xuôi bên phải,
Phấn son kẻ mặt mày,
Dối gạt người si dại,
Không lừa bậc vượt bờ.
Dùng lụa là tốt đẹp,
Trau chuốt thân hôi nhơ,
Dối gạt người si dại,
Không lừa bậc vượt bờ.
Hương thơm xông ướp thân,
Chân thon đẹp mỹ miều,
Dối gạt người si dại,
Không lừa bậc vượt bờ.
Thân mặc áo sạch đẹp,
Trang sức cũng giả thôi,
Dối gạt người si dại,
Không lừa bậc vượt bờ.
Như nai thoát lưới bẫy,
Phá cửa nhốt thân gầy,
Ta bỏ mồi, đi biệt,
Ai thích sa bẫy nai?

[0625c03] Nói kệ này rồi, Tôn giả Lại-tra-hòa-la liền vận như ý túc, nương hư không mà đi đến rừng Thâu-lô-tra. Tôn giả đi vào rừng, trải tọa cụ, ngồi kiết-già bên gốc cây tỳ-hê-lặc.⁷

Bấy giờ, Vua Câu-lao-bà⁸ đang ở chánh điện cùng với quần thần trước sau vây quanh, bàn tán khen ngợi Tôn giả Lại-tra-hòa-la rằng:

– Nếu ta nghe tin thiện nam Lại-tra-hòa-la đến Thâu-lô-tra này thì nhất định ta sẽ đến thăm.

Khi ấy, Vua Câu-lao-bà bảo thợ săn:

– Ông hãy đi xem xét khu rừng Thâu-lô-tra, ta muốn đến đó săn bắn.

Thợ săn vâng lời, liền đi xem xét khu rừng Thâu-lô-tra. Khi dò xét khu rừng, người thợ săn thấy Tôn giả Lại-tra-hòa-la trải tọa cụ, ngồi kiết-già dưới bóng cây tỳ-hê-lặc, liền nghĩ: “Người mà Vua Câu-lao-bà cùng quần thần ngồi tại chánh điện, bàn tán khen ngợi, hiện tại đang ở đây.” Dò xét khu rừng Thâulô-tra xong, thợ săn trở về tâu với Vua Câu-lao-bà:

– Tâu Đại vương! Ngài biết cho, thần đã dò xét rừng Thâu-lô-tra rồi. Xin Đại vương ngự giá. Tâu Đại vương! Tôn giả Lại-tra-hòa-la, người mà Đại vương cùng quần thần ngồi ở chánh điện, bàn tán khen ngợi: “Nếu ta nghe tin thiện nam Lại-tra-hòa-la đến Thâu-lô-tra này thì nhất định ta sẽ đến thăm”, nay hiện đang ở trong rừng Thâu-lô-tra, trải tọa cụ ngồi kiết-già dưới bóng cây Tỳ- hê-lặc. Đại vương muốn gặp thì có thể đến đó!

Vua Câu-lao-bà nghe xong, bảo người đánh xe:

– Khanh hãy mau sửa soạn xa giá, ta muốn đến gặp Lại-tra-hòa-la!

Người đánh xe vâng lệnh, sửa soạn xa giá xong, trở lại tâu:

– Tâu Đại vương! Ngài biết cho, xa giá đã sửa soạn xong, xin Đại vương ngự giá.

Khi ấy, Vua Câu-lao-bà liền cưỡi xe đến khu rừng Thâu-lô-tra. Từ xa trông thấy Tôn giả Lại-tra-hòa-la, nhà vua liền xuống xe, đi bộ đến chỗ Tôn giả. Tôn giả Lại-tra-hòa-la thấy Vua Câu-lao-bà đến liền nói:

– Thưa Đại vương! Nay ngài đã đến đây thì muốn ngồi chỗ nào xin tùy ý, có được chăng?

Vua Câu-lao-bà đáp:

– Hôm nay, tuy tôi đến trong địa phận của mình, nhưng ý tôi muốn thiện nam Lại-tra-hòa-la mời tôi ngồi.

[0626a01] Tôn giả Lại-tra-hòa-la liền mời Vua Câu-lao-bà:

– Đây là chỗ ngồi riêng, xin mời Đại vương ngồi!

Bấy giờ, Vua Câu-lao-bà và Tôn giả Lại-tra-hòa-la cùng chào hỏi nhau xong, nhà vua ngồi sang một bên rồi nói với Tôn giả Lại-tra-hòa-la:

– Có phải vì gia đình suy sụp mà Lại-tra-hòa-la xuất gia học đạo chăng? Nếu vì gia đình không có tài vật nên mới theo học đạo thì này Lại-tra-hòa-la, tôi có nhiều tài vật, tôi sẽ cho người xuất tài vật cho Lại-tra-hòa-la để Lại-trahòa-la xả giới, bỏ đạo, hãy thọ hưởng dục lạc rồi bố thí, an vui tu phước thiện. Vì sao như vậy? Lại-tra-hòa-la! Vì lời dạy của Tôn sư rất khó, xuất gia học đạo lại càng khó hơn.

Nghe xong, Tôn giả Lại-tra-hòa-la nói:

– Hôm nay, Đại vương dùng sự bất tịnh mời tôi, chứ không phải mời với sự thanh tịnh.

Nghe xong, Vua Câu-lao-bà hỏi:

– Tôi phải làm thế nào để mời Lại-tra-hòa-la với sự thanh tịnh chứ không phải bằng sự bất tịnh?

Tôn giả Lại-tra-hòa-la đáp:

– Đại vương! Ngài nên nói thế này: “Lại-tra-hòa-la! Dân chúng nước tôi an ổn và hân hoan, không kinh sợ, chẳng đấu tranh, không hà khắc, không khổ nô dịch, lúa gạo sung túc, khất thực dễ được, nếu Lại-tra-hòa-la cư ngụ trong nước tôi thì tôi sẽ ủng hộ như pháp.” Đại vương! Nếu ngài nói như vậy là mời tôi với sự thanh tịnh, không phải với sự bất tịnh.

Nghe xong, Vua Câu-lao-bà nói:

– Hôm nay, tôi mời Lại-tra-hòa-la với sự thanh tịnh, không phải với sự bất tịnh: Dân chúng nước tôi an ổn và hân hoan, không kinh sợ, chẳng đấu tranh, không hà khắc, không khổ nô dịch, lúa gạo sung túc, khất thực dễ được, nếu Lại-tra-hòa-la mà cư ngụ trong nước tôi thì tôi sẽ ủng hộ như pháp.

Lại nữa, Lại-tra-hòa-la! Có bốn loại suy vi, do bốn loại suy vi này khiến người ta cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo. Bốn loại suy vi ấy là bệnh suy, già suy, tài suy và thân tộc suy.

Lại-tra-hòa-la! Thế nào là bệnh suy? Như có người thường bệnh tật, bệnh nặng dai dẳng khổ sở, họ nghĩ rằng: “Ta thường bệnh tật trầm kha khổ sở. Ta thật có dục vọng nhưng không thể thỏa mãn dục ấy. Nay ta nên cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.” Người này vì bệnh suy mà sau đó cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo. Đó gọi là bệnh suy.

Lại-tra-hòa-la! Thế nào là già suy? Như có người tuổi già, các căn suy yếu, tuổi thọ sắp hết, người ấy nghĩ rằng: “Ta tuổi đã già, các căn suy yếu, tuổi thọ sắp hết. Ta thật có dục vọng, nhưng không thể thỏa mãn dục ấy. Nay ta nên cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.” Người này vì già suy mà sau đó cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo. Đó gọi là già suy.

[0626b05] Lại-tra-hòa-la! Thế nào là tài suy? Như có người bần cùng, cô thế, người ấy nghĩ rằng: “Ta bần cùng, cô thế. Nay ta nên cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.” Người này vì tài suy mà sau đó cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo. Đó gọi là tài suy.

Lại-tra-hòa-la! Thế nào là thân tộc suy? Như có người họ hàng thân thuộc qua đời hết, chẳng còn một ai. Người ấy nghĩ rằng: “Họ hàng thân thuộc của ta đã qua đời hết, chẳng còn ai. Nay ta nên cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.” Người này vì thân tộc suy mà sau đó cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo. Đó gọi là thân tộc suy.

Lại-tra-hòa-la khi xưa không bệnh tật, hoàn toàn an ổn, ăn uống điều độ, không lạnh, không nóng, bình an, hạnh phúc, thuận hòa, không tranh cãi. Nhờ vậy mà Lại-tra-hòa-la ăn các loại thức ăn dù mềm hay cứng đều được tiêu hóa dễ dàng, an ổn. Lại-tra-hòa-la chẳng phải vì bệnh suy mà cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

Lại-tra-hòa-la khi xưa vào tuổi niên thiếu, tóc đen óng mượt, thân thể khỏe mạnh, đánh đàn hát ca, mặc tình thỏa thích, trau chuốt thân thể, thường thích dạo chơi. Bấy giờ, bà con quyến thuộc không ai muốn cho Lại-tra-hòa-la học đạo. Cha mẹ khóc lóc, lo âu, sầu não, cũng không cho phép Lại-tra-hòa-la xuất gia học đạo. Thế mà Lại-tra-hòa-la vẫn được cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo. Lạitra-hòa-la không vì già suy mà cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

Ở thôn Thâu-lô-tra này, nói về gia sản thì gia đình của Lại-tra-hòa-la là bậc nhất, gia đình tối đại, gia đình tối thắng, là gia đình tối thượng. Lại-tra-hòa-la không vì tài suy mà cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

Trong dân cư đông đúc của thôn Thâu-lô-tra này, bà con của Lại-tra-hòa-la đều giàu có sum vầy. Lại-tra-hòa-la không phải vì thân tộc suy mà cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

[0626c02] Lại-tra-hòa-la! Trong bốn trường hợp suy vi này, nếu có một trường hợp nào suy thì người ta mới cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo. Tôi thấy không có sự suy vi nào có thể khiến Lại-tra-hòa-la phải cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo. Thế thì, Lại-tra-hòa-la hiểu biết thế nào và được nghe những gì mà cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo?

Tôn giả Lại-tra-hòa-la đáp:

– Đại vương! Đức Thế Tôn là bậc Tri Kiến, đấng Như Lai, bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác dạy cho tôi bốn việc và tôi hoan hỷ chấp nhận điều đó. Tôi thấy, nghe và hiểu biết điều đó cho nên đã cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

Đại vương! Bốn việc đó là gì? Thế gian này không được bảo hộ, không thể nương tựa. Hết thảy thế gian này đều dẫn đến sự già nua. Thế gian này là vô thường, cần phải rời xa. Thế gian này không có sự hoàn mãn, không có sự biết đủ, bị khát ái dẫn dắt.

Vua Câu-lao-bà hỏi:

– Lại-tra-hòa-la! Như Tôn giả vừa nói: “Đại vương! Thế gian này không được bảo hộ, không thể nương tựa.” Thế nhưng, Lại-tra-hòa-la! Tôi có con cháu, anh em, quần thần với các loại quân voi, quân xe, quân ngựa, quân bộ; tất cả đều giỏi cưỡi ngựa bắn cung,⁹ quả quyết, dõng mãnh như các Vương tử lực sĩ Bát-la-khiên-đề và Ma-ha-năng-già;¹⁰ lại có người xem tướng, có kẻ trù mưu, có người tính toán, có kẻ khéo thông hiểu kinh thư, có người giỏi đàm luận, có cận thần, có quyến thuộc, có người trì chú, biết về chú thuật. Bất cứ phương nào có sự đe doạ thì đều có người chế phục ngăn cản. Nếu như lời Lại-tra-hòa-la nói: “Đại vương! Thế gian này không được bảo hộ, không thể nương tựa” thì này Lại-tra-hòa-la, Tôn giả nói như thế có nghĩa gì?

Tôn giả Lại-tra-hòa-la đáp:

– Đại vương! Bây giờ tôi hỏi nhà vua, xin tùy theo sự hiểu biết mà trả lời. Đại vương! Thân này có bệnh chăng?

Vua Câu-lao-bà đáp:

– Lại-tra-hòa-la! Hiện nay, thân này của tôi thường bị bệnh phong.¹¹

Tôn giả Lại-tra-hòa-la hỏi:

– Đại vương! Khi bệnh phong bộc phát nặng, vô cùng đau đớn thì Đại vương có thể bảo con cháu, anh em, họ hàng, thân thích với các loại quân voi, quân xe, quân ngựa, quân bộ, những người giỏi cưỡi ngựa bắn cung, quả quyết, dõng mãnh như các Vương tử lực sĩ Bát-la-khiên-đề và Ma-ha-năng-già, người xem tướng, kẻ trù mưu, người tính toán, kẻ khéo thông hiểu kinh thư, người giỏi đàm luận, cận thần, quyến thuộc, người trì chú, biết về chú thuật rằng: “Các ông hãy đến đây, tạm thời thay thế ta chịu đựng sự khổ sở, đau đớn cùng cực này để ta được khỏi bệnh, được an lạc” có được chăng?

[0627a01] Vua Câu-lao-bà đáp:

– Không thể được! Vì sao như vậy? Vì tôi tự gây nghiệp, nghiệp nhân, nghiệp duyên, cho nên chỉ riêng tôi phải chịu khổ sở, đau đớn tận cùng.

Tôn giả Lại-tra-hòa-la bảo:

– Đại vương! Thế nên, đức Thế Tôn dạy: “Thế gian này không được bảo hộ, không thể nương tựa.” Tôi hoan hỷ chấp nhận điều đó. Tôi thấy, nghe và hiểu biết điều đó nên cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

Vua Câu-lao-bà nói:

– Như lời Lại-tra-hòa-la nói: “Đại vương! Thế gian này không được bảo hộ, không thể nương tựa.” Lại-tra-hòa-la! Tôi cũng hoan hỷ chấp nhận điều đó. Vì sao như vậy? Vì quả thật thế gian này không được bảo hộ, không thể nương tựa.

Vua Câu-lao-bà lại hỏi:

– Như lời Lại-tra-hòa-la đã nói: “Đại vương! Tất cả thế gian này đều dẫn đến chỗ già nua.” Lại-tra-hòa-la nói như vậy có nghĩa gì?

Tôn giả Lại-tra-hòa-la đáp:

– Đại vương! Bây giờ tôi hỏi ngài, xin tùy theo sự hiểu biết mà trả lời. Lúc Đại vương khoảng hai mươi bốn, hai mươi lăm tuổi thì như thế nào? Sự nhanh nhẹn lúc ấy đâu phải như hiện tại? Khi ấy, sức lực, hình thể và nhan sắc đâu phải như hiện tại?

Vua Câu-lao-bà đáp:

– Khi ở độ tuổi hai mươi bốn, hai mươi lăm, tôi nhớ lại thời ấy, sự nhanh nhẹn, sức lực, hình thể và nhan sắc không ai hơn tôi. Lại-tra-hòa-la! Nay tôi đã già nua, các căn suy giảm, mạng sống sắp hết, tuổi đã tám mươi, đâu còn mạnh khỏe như xưa.

Tôn giả Lại-tra-hòa-la nói:

– Đại vương! Thế nên, đức Thế Tôn dạy: “Thế gian này, tất cả đều dẫn đến chỗ già nua.” Tôi hoan hỷ chấp nhận điều đó. Tôi thấy, nghe và hiểu biết điều đó nên đã cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

Vua Câu-lao-bà nói:

– Như lời Lại-tra-hòa-la nói: “Đại vương! Thế gian này, tất cả đều dẫn đến chỗ già nua.” Tôi cũng hoan hỷ chấp nhận điều đó. Vì sao như vậy? Vì quả thật tất cả thế gian này đều dẫn đến chỗ già nua.

Vua Câu-lao-bà lại hỏi:

– Như lời Lại-tra-hòa-la đã nói: “Đại vương! Thế gian này vô thường, cần phải từ bỏ.” Lại-tra-hòa-la nói như vậy có nghĩa gì?

Tôn giả Lại-tra-hòa-la đáp:

– Đại vương! Bây giờ tôi hỏi ngài, xin tùy theo sự hiểu biết mà trả lời. Có phải Đại vương sở hữu đất nước Câu-lâu giàu có, hậu cung đông đảo, kho tàng dồi dào chăng?

Vua Câu-lao-bà đáp:

– Đúng vậy!

Tôn giả Lại-tra-hòa-la lại hỏi:

– Đại vương sở hữu đất nước Câu-lâu giàu có, hậu cung đông đảo và kho tàng dồi dào. Nếu như có việc xảy ra, không thể nương tựa, không thể hoan hỷ chấp nhận, bị phá hoại hết thảy, mọi thứ ở đời đều bị diệt vong. Lúc đó, với nước Câu-lâu giàu có, hậu cung đông đảo và kho tàng dồi dào ấy, Đại vương có thể đem từ đời này qua đời sau được chăng?

[0627b04] Vua Câu-lao-bà đáp:

– Không thể được. Vì sao như vậy? Vì tôi phải đi một mình chứ không có ai khác, cũng không có bạn bè từ đời này mà đi đến đời sau.

Tôn giả Lại-tra-hòa-la nói:

– Đại vương! Thế nên, đức Thế Tôn dạy: “Thế gian này vô thường, cần phải từ bỏ.” Tôi hoan hỷ chấp nhận điều đó. Tôi thấy, nghe và hiểu biết điều đó nên đã cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

Vua Câu-lao-bà nói:

– Như lời Lại-tra-hòa-la nói: “Đại vương! Thế gian này vô thường, cần phải từ bỏ.” Tôi cũng hoan hỷ chấp nhận điều đó. Vì sao như vậy? Vì thế gian này quả thật vô thường, cần phải từ bỏ.

Vua Câu-lao-bà lại hỏi:

– Như lời Lại-tra-hòa-la đã nói: “Đại vương! Thế gian này không có sự hoàn mãn, không có sự biết đủ, bị khát ái dẫn dắt.” Lại-tra-hòa-la nói như vậy có nghĩa gì?

Tôn giả Lại-tra-hòa-la đáp:

– Đại vương! Bây giờ tôi hỏi ngài, xin tùy theo sự hiểu biết mà trả lời. Đại vương! Có phải ngài sở hữu đất nước Câu-lâu giàu có, hậu cung đông đảo và kho tàng dồi dào chăng?

Vua Câu-lao-bà đáp:

– Đúng vậy!

Tôn giả Lại-tra-hòa-la lại hỏi:

– Đại vương sở hữu đất nước Câu-lâu giàu có, hậu cung đông đảo và kho tàng dồi dào như vậy. Thế nhưng, từ phương Đông, nếu có người đáng tín nhiệm, không dối gạt thế gian đến tâu với ngài: “Tôi từ phương Đông đến, thấy đất nước ấy vô cùng giàu có, sung sướng tột bậc, dân chúng đông đúc.” Đại vương! Nếu có thể được tài vật, dân chúng và binh sĩ của nước ấy thì ngài có muốn được đất nước ấy để cai trị không?

Vua Câu-lao-bà đáp:

– Lại-tra-hòa-la! Nếu tôi biết có đất nước giàu có, nhiều tài vật, dân chúng và binh sĩ như thế, để được cai trị dân chúng nước ấy thì chắc chắn tôi sẽ chiếm lấy đất nước này.

– Cũng vậy, ở phương Nam, phương Tây, phương Bắc và từ bờ kia của biển cả, nếu có người đáng tín nhiệm, không dối gạt thế gian đến tâu với ngài: “Tôi từ bờ kia của biển cả đến, tôi thấy đất nước kia vô cùng giàu có, sung sướng tột bậc, dân chúng đông đúc.” Đại vương! Nếu có thể được tài vật, dân chúng và binh sĩ của các nước ấy thì ngài có muốn được đất nước ấy để cai trị không?

Vua Câu-lao-bà đáp:

– Lại-tra-hòa-la! Nếu tôi biết có đất nước giàu có, nhiều tài vật, dân chúng và binh sĩ như thế, để được cai trị dân chúng nước ấy thì chắc chắn tôi sẽ chiếm lấy đất nước này.

[0627c02] Tôn giả Lại-tra-hòa-la nói:

– Đại vương! Thế nên, đức Thế Tôn dạy: “Thế gian này không có sự hoàn mãn, không có sự biết đủ, bị khát ái dẫn dắt.” Tôi hoan hỷ chấp nhận điều đó. Tôi thấy, nghe và hiểu biết điều đó nên đã cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

Vua Câu-lao-bà nói:

– Như lời Lại-tra-hòa-la đã nói: “Đại vương! Thế gian này không có sự hoàn mãn, không có sự biết đủ, bị khát ái dẫn dắt.” Tôi cũng hoan hỷ chấp nhận điều đó. Vì sao như vậy? Vì thế gian này quả thật không có sự hoàn mãn, không có sự biết đủ, bị khát ái dẫn dắt.

Tôn giả Lại-tra-hòa-la nói:

– Đức Thế Tôn, bậc Tri Kiến, đấng Như Lai, bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác nói cho tôi nghe bốn việc này. Tôi hoan hỷ chấp nhận điều đó. Tôi thấy, nghe và hiểu biết điều đó nên đã cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, làm người học đạo.

Bấy giờ, Tôn giả Lại-tra-hòa-la liền nói kệ:

Ta thấy người thế gian,
Của dư, ngu chẳng thí,
Được của lại cầu thêm,
Keo tham chứa tài vật.
Như vua được thiên hạ,
Cai trị theo sức mình,
Một nước vẫn chưa thỏa,
Lại dòm ngó lân bang.
Nhà vua và dân chúng,
Chưa lìa dục, mạng vong,
Vợ con xõa tóc khóc,
Ôi thôi khổ vô vàn!
Dùng áo mền chôn cất,
Hoặc gom củi hỏa thiêu,
Duyên nghiệp mãi đời sau,
Thiêu rồi vẫn ngu dại.
Chết không đem tiền tài,
Vợ con cùng nô tỳ,
Giàu nghèo đều như vậy,
Trí ngu nào khác chi.
Người trí chẳng lo nghĩ,
Kẻ ngu ôm sầu bi,
Với trí tuệ thù thắng,
Nẻo chánh giác đi về.
Chấp chặt theo cái có,
Tạo ác là kẻ ngu,
Với pháp, làm phi pháp,
Dùng sức đoạt của người.
Trí kém tập tành theo,
Ngu tạo nhiều nghiệp ác,
Nhập thai đến đời sau,
Chịu sanh tử dài lâu.
Được thọ sanh trở lại,
Chỉ thuần làm việc ác,
Nếu như bị giặc bắt,
Đó là tự hại mình.
Chúng sanh này luôn vậy,
Cho mãi đến đời sau,
Do nghiệp mình đã tạo,
Làm ác tự hại mình.
Như trái chín tự rụng,
Già trẻ cũng vậy thôi,
Muốn trang điểm ưa vui,
Tâm hướng sắc tốt xấu.
Bị dục mãi buộc ràng,
Từ dục, lo sợ sanh,
Vua! Tôi rõ việc này,
Biết Sa-môn vi diệu.

[0628a09] Tôn giả Lại-tra-hòa-la thuyết giảng như vậy, Vua Câu-lao-bà sau khi nghe Tôn giả giảng thuyết xong, hoan hỷ phụng hành.¹²

Ghi chú

1 Quyển 31. Nguyên tác: Lại-tra-hòa-la kinh 賴吒惒羅經 (T.01. 0026.132. 0623a11). Tham chiếu: Lại-tra-hòa-la kinh 賴吒和羅經 (T.01. 0068. 0868c23); Hộ Quốc kinh 護國經 (T.01. 0069. 0872a18); Phật ngũ bách đệ tử tự thuyết bổn khởi kinh 佛五百弟子自說本起經 (T.04. 0199. 0196b01-c24); Soạn tập bách duyên kinh 撰集百緣經 (T.04. 0200.90. 0249b12); Phân biệt công đức luận 分別功德論 (T.25. 1507.4. 0042b17-c20); M. 82, Raṭṭhapāla Sutta (Kinh Raṭṭhapāla).
2 Câu-lâu-sấu (拘樓瘦, Kurūsu): Dân chúng Kuru.
3 Thâu-lô-tra (鍮蘆吒). M. 82: Thullakoṭṭhikaṃ nāma kurūnaṃ nigamo (ngôi làng của người Kuru tên là Thullakoṭṭhika).
4 Thi-nhiếp-hòa viên (尸攝惒園, Siṃsapāvana): Rừng cây Siṃsapa.
5 Nguyên tác: Khuyến phát, khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ (勸發, 渴仰, 成就歡喜). Xem trong Thất xa kinh 七車經 (T.01. 0026.9. 0429c29).
6 Nguyên tác: Lại-tra-hòa-la cư sĩ tử (賴吒惒羅居士子). Tham chiếu: M. 82: Raṭṭhapālo nāma kulaputto (tên là Raṭṭhapāla, con của một gia đình thiện lương).
7 Tỳ-hê-lặc (鞞醯勒, vibhītaka), tên khoa học là Terminalia Belerica, có quả dùng làm thuốc. Ở Việt Nam gọi là cây bàng hôi hay bàng mốc, choại, nhứt...
8 Câu-lao-bà (拘牢婆, Korabya): Vua, chủ khu vườn Nai mà Tôn giả Lại-tra-hòa-la đang ở.
9 Nguyên tác: Xạ ngự (射御), là kỹ thuật cưỡi ngựa bắn cung (射箭御馬之術).
10 Bát-la-khiên-đề (鉢邏騫提) và Ma-ha-năng-già (摩訶能伽). Theo Tỳ-bà-sa luận 鞞婆沙論 (T.28. 1547.4. 0445c17-18), đây là 2 trong 3 người giỏi bắn cung. Người thứ 3 tên là Na-la-diên (那羅延). Ngoài nghĩa trên, Ma-ha-năng-già (摩訶能伽) còn là tên một con voi chúa. Pāli: Mahānāga.
11 Phong bệnh (風病). M. 82: Anusāyiko ābādho (bệnh thống phong).
12 Bản Hán, hết quyển 31.