128. KINH ƯU-BÀ-TẮC¹
 

Tôi nghe như vầy:

Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.

[0616b01] Bấy giờ, cư sĩ Cấp Cô Độc cùng năm trăm ưu-bà-tắc đi đến chỗ Tôn giả Xá-lợi-phất. Đến nơi, cư sĩ Cấp Cô Độc cúi đầu đảnh lễ Tôn giả rồi ngồi sang một bên. Năm trăm ưu-bà-tắc cũng đảnh lễ theo rồi ngồi sang một bên. Khi cư sĩ Cấp Cô Độc và năm trăm ưu-bà-tắc đã ngồi xuống, Tôn giả Xá- lợi-phất liền vì họ mà thuyết pháp, mở bày, dạy bảo, khích lệ, khiến được hoan hỷ.² Sau khi dùng vô số phương tiện thuyết pháp, mở bày, dạy bảo, khích lệ, khiến được hoan hỷ cho các vị ấy xong, Tôn giả liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến chỗ đức Phật, lạy sát chân Ngài rồi ngồi sang một bên. Không lâu sau, cư sĩ Cấp Cô Độc và năm trăm ưu-bà-tắc cũng đến chỗ đức Phật, lạy sát chân Ngài rồi ngồi sang một bên. Khi Tôn giả Xá-lợi-phất và đại chúng đã an định chỗ ngồi, Thế Tôn bảo:

– Này Xá-lợi-phất! Thầy nên biết rằng vị Thánh đệ tử cư sĩ³ nếu khéo hộ trì, thực hành năm pháp⁴ và được bốn tâm tăng thượng thì sẽ được an lạc ngay trong đời hiện tại, cũng dễ dàng chứ không phải quá khó. Này Xá-lợi-phất, thầy nên ghi nhận rằng vị Thánh đệ tử này đã hoàn toàn xa lìa địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh và các đường ác, đắc quả Tu-đà-hoàn, không còn rơi vào các pháp tà vạy, nhất định thành tựu Chánh giác, nhiều nhất là thọ sanh bảy lần nữa. Sau bảy lần qua lại cõi trời, cõi người thì vị ấy sẽ được giải thoát.

Này Xá-lợi-phất! Vị Thánh đệ tử cư sĩ khéo hộ trì và thực hành năm pháp như thế nào? Vị ấy lìa bỏ sát sanh, dứt trừ sát sanh, buông bỏ dao gậy, có tâm hổ thẹn, có tâm từ bi, làm lợi ích cho tất cả, cho đến những loài côn trùng nhỏ nhít. Đối với việc sát sanh, tâm vị ấy đã trừ sạch. Đây là pháp thứ nhất mà vị Thánh đệ tử cư sĩ khéo hộ trì và thực hành.

Lại nữa, Xá-lợi-phất! Vị Thánh đệ tử cư sĩ lìa bỏ trộm cắp, dứt trừ trộm cắp, chỉ lấy những thứ được cho, vui với những gì nhận được, thường thích bố thí, hoan hỷ không tham tiếc, không mong người đền trả, không bị ý niệm muốn trộm cắp che mờ tâm trí, thường tự khéo hộ trì. Đối với việc trộm cắp, tâm vị ấy đã trừ sạch. Đây là pháp thứ hai mà vị Thánh đệ tử cư sĩ khéo hộ trì và thực hành.

Lại nữa, Xá-lợi-phất! Vị Thánh đệ tử cư sĩ lìa bỏ tà dâm, dứt trừ tà dâm. Đối với những người nữ được cha bảo vệ, hoặc mẹ bảo vệ, hoặc cả cha mẹ cùng bảo vệ, hoặc anh em bảo vệ, hoặc chị em bảo vệ, hoặc cha mẹ chồng bảo vệ, hoặc thân quyến bảo vệ, hoặc dòng họ bảo vệ, cho đến những người nữ bị pháp luật hay chủ nợ xử phạt, quản thúc hay người nữ đã hứa hôn, đã nhận trang sức hay tràng hoa của kẻ khác làm tin thì vị ấy không xâm phạm đến. Đối với việc tà dâm, tâm vị ấy đã trừ sạch. Đây là pháp thứ ba mà vị Thánh đệ tử cư sĩ khéo hộ trì và thực hành.

Lại nữa, Xá-lợi-phất! Vị Thánh đệ tử cư sĩ xa lìa nói dối, dứt trừ nói dối, chỉ nói lời chân thật, thích lời chân thật, giữ lời đã hứa không hề thay đổi nên được người tin tưởng, không lừa gạt thế gian. Đối với việc nói dối, tâm vị ấy đã trừ sạch. Đây là pháp thứ tư mà vị Thánh đệ tử cư sĩ khéo hộ trì và thực hành.

[0616c04] Lại nữa, Xá-lợi-phất! Vị Thánh đệ tử cư sĩ từ bỏ uống rượu, dứt trừ uống rượu. Đối với việc uống rượu, tâm vị ấy đã trừ sạch. Đây là pháp thứ năm mà vị Thánh đệ tử cư sĩ khéo hộ trì và thực hành.

Này Xá-lợi-phất! Vị Thánh đệ tử cư sĩ làm thế nào để được bốn tâm tăng thượng và thành tựu an lạc ngay trong đời hiện tại một cách dễ dàng? Vị Thánh đệ tử cư sĩ niệm tưởng Như Lai: “Đấng Như Lai, bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, hiệu là Phật, Thế Tôn.” Vị ấy niệm tưởng Như Lai như thế, nếu có tham muốn bất chánh liền được tiêu trừ, trong tâm nếu có pháp bất thiện, ô uế, buồn khổ, sầu lo cũng liền được tiêu diệt. Vị Thánh đệ tử cư sĩ nhờ nương tựa Như Lai mà tâm an tĩnh và được hoan hỷ, nếu có tham muốn bất chánh liền được tiêu trừ, trong tâm nếu có điều bất thiện, ô uế, buồn khổ, sầu lo cũng liền được dứt trừ. Như vậy, vị Thánh đệ tử cư sĩ đã thành tựu tâm tăng thượng thứ nhất, đạt được an lạc ngay trong đời hiện tại, dễ dàng chứ không quá khó.

Lại nữa, Xá-lợi-phất! Vị Thánh đệ tử cư sĩ niệm tưởng Pháp: “Pháp được Thế Tôn khéo thuyết, pháp ấy giúp người đạt đến cứu cánh, không còn buồn phiền, không còn nóng bức, vững chãi không lay động.” Vị ấy quán như vậy, giác ngộ như vậy, hiểu biết như vậy, niệm tưởng Pháp như vậy rồi, nếu có tham muốn bất chánh liền được tiêu diệt, trong tâm nếu có bất thiện, ô uế, buồn khổ, sầu lo cũng được tiêu diệt. Vị Thánh đệ tử cư sĩ nhờ nương tựa Pháp mà tâm an tĩnh và được hoan hỷ, nếu có tham muốn bất chánh liền được tiêu diệt, trong tâm nếu có bất thiện, ô uế, buồn khổ, sầu lo cũng được dứt trừ. Như vậy, vị Thánh đệ tử cư sĩ đã thành tựu tâm tăng thượng thứ hai.

Lại nữa, Xá-lợi-phất! Vị Thánh đệ tử cư sĩ niệm tưởng chúng Tăng: “Thánh chúng của Như Lai là những bậc hướng đến điều lành, hướng đến điều chân chánh, tuần tự theo pháp, thuận hành như pháp.5 Trong chúng ấy thật có bậc A-la-hán hướng, bậc A-la-hán; bậc A-na-hàm hướng, bậc A-na-hàm; bậc Tư- đà-hàm hướng, bậc Tư-đà-hàm; bậc Tu-đà-hoàn hướng, bậc Tu-đà-hoàn. Đây là bốn đôi tám bậc;⁶ là Thánh chúng của Như Lai đã thành tựu giới,⁷ thành tựu định,⁸ thành tựu trí tuệ,⁹ thành tựu giải thoát, thành tựu giải thoát tri kiến, đáng được kính trọng, đáng được cung kính cúng dường, là ruộng phước tốt của thế gian.” Khi vị ấy niệm tưởng Thánh chúng của Như Lai như vậy, nếu có tham muốn bất chánh liền được tiêu diệt, trong tâm nếu có bất thiện, ô uế, buồn khổ, sầu lo cũng được tiêu diệt. Vị Thánh đệ cư sĩ tử nhờ nương tựa Thánh chúng của Như Lai mà tâm an tĩnh và được hoan hỷ, nếu có tham muốn bất chánh liền được tiêu diệt, trong tâm nếu có bất thiện, ô uế, buồn khổ, sầu lo cũng được dứt trừ. Như vậy, vị Thánh đệ tử cư sĩ thành tựu tâm tăng thượng thứ ba, đạt được an lạc ngay trong đời hiện tại, dễ dàng chứ không quá khó.

[0617a05] Lại nữa, Xá-lợi-phất! Vị Thánh đệ tử cư sĩ tự niệm tưởng giới: “Giới này không khiếm khuyết, không tì vết, không nhiễm ô, không vẩn đục, trụ vững như mặt đất, không hề hư vọng, được các bậc Thánh khen ngợi, nên khéo thọ trì đầy đủ.” Khi vị ấy niệm tưởng giới như vậy, nếu có tham muốn bất chánh liền được tiêu diệt, trong tâm nếu có bất thiện, ô uế, buồn khổ, sầu lo cũng được tiêu trừ. Vị Thánh đệ tử cư sĩ nhờ nương tựa giới mà tâm an tịnh và được hoan hỷ, nếu có tham muốn bất chánh liền được tiêu diệt, trong tâm nếu có bất thiện, ô uế, buồn khổ, sầu lo cũng được dứt trừ. Như vậy, vị Thánh đệ tử cư sĩ thành tựu tâm tăng thượng thứ tư, đạt được an lạc ngay trong đời hiện tại, dễ dàng chứ không quá khó.

Này Xá-lợi-phất! Thầy nên biết, vị Thánh đệ tử cư sĩ khéo hộ trì và thực hành năm pháp này, lại thành tựu bốn tâm tăng thượng như trên thì được an lạc ngay trong hiện tại, dễ dàng chứ không quá khó. Này Xá-lợi-phất, thầy nên ghi nhận rằng vị Thánh đệ tử cư sĩ này đã hoàn toàn xa lìa địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh và các đường ác, đắc quả Tu-đà-hoàn, nhất định thành tựu Chánh giác, không còn rơi vào các pháp xấu ác, nhiều nhất là thọ sanh bảy lần nữa. Sau bảy lần qua lại cõi trời, cõi người thì sẽ được giải thoát.

Khi ấy, Thế Tôn nói kệ này:

Người trí sống tại gia,
Thấy địa ngục, sợ hãi,
Nhờ thọ trì Thánh pháp,
Dứt hẳn mọi xấu xa.
Không sát hại chúng sanh,
Biết ác nên lìa bỏ,
Chân thật, không nói dối,
Không trộm vật của người.
Chung thủy với vợ mình,
 Không đắm vợ người khác,
Xa lìa, bỏ uống rượu,
Thứ khiến tâm cuồng si.
Thường nhớ nghĩ đến Phật,
Tư duy các pháp lành,
Niệm Tăng, quán giới cấm,
Nhờ đây được hoan hỷ.
Muốn tu hạnh bố thí,
Mong được hưởng phước này,
Trước cúng dường Sa-môn,10
Mới thành tựu quả báo.
Nay nói về Sa-môn,
Xá-lợi-phất lắng nghe,
Như có đen có trắng,
Có màu đỏ màu vàng,
Màu lốm đốm đáng yêu,
Như bò và bồ câu,
Tùy vào nơi sinh trưởng,
Bò thuần phục dẫn đầu,
Thể lực rất sung mãn,
Đi nhanh lại về nhanh,
Chọn năng lực của chúng,
Chớ xem trọng màu lông.
Cũng vậy nhân gian này,
Nơi sanh ra có khác,
Sát-đế-lợi, Phạm chí,
Tỳ-xá, Thủ-đà-la,
Tùy nơi họ sanh ra,
Bậc Trưởng lão trì giới,
Đấng Vô Trước, Thiện Thệ,
Khéo cúng được phước lớn.
Còn đối với kẻ ngu,
Thiếu tuệ, không học hỏi,
Cúng dường họ, phước nhỏ,
Không sáng, không thể chiếu.
Có sáng mới chiếu soi,
Đệ tử Phật có tuệ,
Tín hướng11 bậc Thiện Thệ,
Gốc thiện được vững bền.
Người ấy sanh cõi lành,
Được vào nơi như ý,
Rốt sau chứng Niết-bàn,
Thảy đều có nhân duyên.

Đức Phật dạy như vậy, Tôn giả Xá-lợi-phất và chúng Tỳ-kheo, cư sĩ Cấp Cô Độc cùng năm trăm ưu-bà-tắc nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.

Ghi chú

1 Nguyên tác: Ưu-bà-tắc kinh 優婆塞經 (T.01. 0026.128. 0616a27). Tham chiếu: A. 5.179 - III. 211.
2 Nguyên tác: Khuyến phát, khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ (勸發,渴仰,成就歡喜). Xem chú thích 7, kinh số 9, tr. 48.
3 Bạch y Thánh đệ tử (白衣聖弟子, gihi odātavasana): Cư sĩ tại gia áo trắng trong sạch.
4 Nguyên tác: Thiện hộ hành ngũ pháp (善護行五法). Tham chiếu: A. 5.179 - III. 211: Pañcasu sikkhāpadesu saṃvuta kammanto (khéo thực hành và phòng hộ 5 điều học giới).
5 Nguyên tác: Thiện thú (善趣), chánh thú (善趣), hướng pháp thứ pháp (向法次法), thuận hành như pháp (順行如法). Bản Pāli nhất quán nêu 4 hạnh: Diệu hạnh (suppaṭipanno), trực hạnh (ujuppaṭipanno), ứng lý hạnh hoặc như lý hạnh (ñāyappaṭipanno), chân chánh hạnh (sāmīcippaṭianno).
6 Nguyên tác: Tứ song bát bối (四雙八輩).
7 Nguyên tác: Thi-lại (尸賴, sīla).
8 Nguyên tác: Tam-muội (三昧, samādhi).
9 Nguyên tác: Bát-nhã (般若, paññā).
10 Nguyên tác: Tức tâm (息心, Santesu): Bậc tịch tĩnh, cách gọi khác của bậc Sa-môn.
11 Tín hướng (信向): Niềm tin không chút nghi ngờ và luôn luôn hướng về đức Phật.