120. KINH NÓI VỀ VÔ THƯỜNG¹
 

Tôi nghe như vầy:

Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

– Sắc là vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên vô ngã.² Thọ cũng vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên vô ngã. Tưởng cũng vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên vô ngã. Hành cũng vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên vô ngã. Thức cũng vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên vô ngã. Như vậy, sắc vô thường, thọ, tưởng, hành, thức cũng vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên vô ngã. Vị Thánh đệ tử đa văn nên quán sát như vậy, tu tập ba mươi bảy đạo phẩm, chánh niệm tỉnh giác không gì ngăn ngại. Vị ấy biết như vậy, thấy như vậy, tâm thoát khỏi dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu. Giải thoát rồi, vị ấy liền biết mình đã giải thoát và biết đúng như thật rằng: “Sanh tử đã chấm dứt, Phạm hạnh đã thành tựu, việc cần làm đã xong, không còn tái sanh nữa.”

   Có chúng sanh và có chín nơi chúng sanh cư trú, cho đến cõi Phi tưởng phi phi tưởng xứ là cõi tối thắng nhất trong ba cõi với một chút nghiệp còn sót lại,³ ở trong khoảng trung gian đó, A-la-hán⁴ là bậc nhất, là vĩ đại, là thù thắng, là tối thượng, là tối tôn, là tối diệu trong đời. Vì sao như vậy? Vì trên đời này, A-la-hán là bậc được an ổn và hân hoan.

   Khi ấy, đức Thế Tôn nói kệ:

Vô Trước⁵ an lạc nhất,
Đoạn dục, ái không còn,
Vĩnh viễn lìa ngã mạn,
Xé toang lưới vô minh.
Vị ấy không lay chuyển,
Tâm chẳng gợn mảy trần,
Thế gian cũng không nhiễm,
Vô lậu, Phạm hạnh thành.
Hiểu rõ thân năm uẩn,
Cảnh giới bảy pháp thiện,⁶
Chốn Đại Hùng du hành,
Lìa xa mọi sợ hãi.
Thành tựu bảy món báu,⁷
Đầy đủ giới, định, tuệ,⁸
Xứng danh bạn lành nhất,
Đúng thật con Như Lai.⁹
Thành tựu mười chi đạo,¹⁰
Tâm Đại long kiên cố,
Là bậc nhất trong đời,
Vị ấy không hữu ái.
Mọi việc không lay chuyển,
Giải thoát hữu tương lai,
Dứt sanh, già, bệnh, chết,
Việc diệt lậu đã xong.
Phát khởi trí Vô học,
Được trụ thân sau cùng,
Đủ Phạm hạnh bậc nhất,
Tâm đó không do người.¹¹
Thượng hạ và các phương,
Vị ấy không hỷ lạc,
Thường rống tiếng sư tử,
Vô Thượng Giác trong đời.

[0610a06] Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.
 

Ghi chú

1 Nguyên tác: Thuyết vô thường kinh 說無常經 (T.01. 0026.120. 0609c02). Tham chiếu: S. 22.76 - III. 82.
2 Nguyên tác: Phi thần (非神). Thần (神) chỉ cho tự ngã (我, attā), phi thần (非神) ở đây mang nghĩa vô ngã (無我, anattā).
3 Nguyên tác: Hữu tưởng vô tưởng xứ hàng dư đệ nhất hữu (有想無想處行餘第一有), chỉ cho Hữu Đảnh thiên, cõi cao nhất trong tam hữu, tức cõi Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, tầng thứ 4 của Vô sắc định. Tham chiếu: S. 22.76 - III. 82: Yāvatā, bhikkhave, sattāvāsā, yāvatā bhavaggaṃ, ete aggā, ete seṭṭhā lokasmiṃ yadidaṃ arahanto”ti (Này các Tỷ-kheo, cho đến hữu tình cư (sattāvāsa), cho đến tột đảnh của hữu (bhavaggaṃ), những bậc ấy là tối thượng, những bậc ấy là tối thắng ở trong đời, tức là các bậc A-la-hán), HT. Thích Minh Châu dịch.
4 A-la-ha (阿羅訶, Arahant) còn gọi là A-la-hán, dịch là Ứng Cúng, bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của tín thí, là một trong 10 danh hiệu Phật.
5 Vô trước (無著) được dịch nghĩa từ Arahant (阿羅漢, A-la-hán).
6 Thất thiện pháp (七善法, satta saddhamma). Theo A. 7.94 - IV. 145: Sattime, bhikkhave, saddhammā. Katame satta? Saddho hoti, hirīmā hoti, ottappī hoti, bahussuto hoti, āraddhavīriyo hoti, satimā hoti, paññavā hoti (Có 7 Diệu pháp này, này các Tỷ-kheo. Thế nào là bảy? Tín, xấu hổ, sợ hãi tội lỗi, nghe nhiều, tinh tấn, chánh niệm, có trí tuệ). MĀ. 3, bảy pháp thiện bao gồm: Tín (信), tàm (慚), quý (愧), tinh tấn (精進), đa văn (多聞), niệm (念) và tuệ (慧).
7 Thất giác bảo (七覺寶, sattaratanā) là 7 báu giác chi.
8 Nguyên tác: Cụ học tam chủng học (具學三種學).
9 Nguyên tác: Phật tối thượng chân tử (佛最上真子): Đệ tử chân chính bậc nhất của Phật.
10 Thập chi đạo (十支道) tức 10 Vô học chi (無學支), gồm 8 chi Thánh đạo (八聖道) cùng Vô học chánh giải thoát (無學正解脫) và Vô học chánh trí (無學正智).
11 Bất do tha (不由他, aparapaccāya): Tự tri, tự chứng ngộ, không từ người khác, không nương theo người khác.