110. KINH TỰ QUÁN TÂM¹ (2)

Tôi nghe như vầy:

Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc. Bấy giờ, Thế Tôn dạy các Tỳ-kheo:

– Nếu Tỳ-kheo không thể khéo quán tâm người khác thì hãy khéo tự quán tâm mình. Hãy nên học tập như vậy!

Tỳ-kheo khéo tự quán tâm mình như thế nào? Nếu Tỳ-kheo có quán như vầy, tất sẽ được nhiều lợi ích: “Ta thường sống với tâm tham lam² hay tâm không tham lam? Ta thường sống với tâm sân hận hay tâm không sân hận? Ta thường sống trong sự trói buộc bởi ngủ nghỉ hay không bị trói buộc bởi ngủ nghỉ? Ta thường sống với tâm loạn động, cống cao hay tâm không loạn động, không cống cao? Ta thường sống với tâm nghi ngờ hay tâm không nghi ngờ? Ta thường hành xử thô tháo hay điềm đạm? Ta thường sống với tâm ô nhiễm hay tâm không ô nhiễm? Ta thường sống với tâm có niềm tin hay tâm không có niềm tin? Ta thường sống với tâm tinh tấn hay tâm biếng nhác? Ta thường sống với tâm có niệm hay không có niệm? Ta thường sống với tâm có định hay không có định? Ta thường sống với tuệ thấp kém hay tuệ thù thắng?”

[0599a07] Khi Tỳ-kheo quán như vậy thì biết rằng: “Ta thường sống với tâm tham lam, sân hận, trói buộc bởi ngủ nghỉ, loạn động, cống cao, nghi ngờ, hành xử thô tháo, tâm ô nhiễm, không có niềm tin, biếng nhác, không có niệm, không có định, tuệ thấp kém.” Tỳ-kheo ấy muốn diệt trừ những pháp xấu ác, pháp bất thiện này thì phải nhanh chóng tìm cầu phương tiện, tinh cần học tập, chánh niệm, chánh trí, kham nhẫn, bất thoái. Giống như người bị lửa đốt cháy đầu, cháy áo, phải nhanh chóng tìm cách dập tắt lửa để khỏi bị cháy đầu, cháy áo; cũng vậy, Tỳ-kheo muốn diệt trừ những pháp xấu ác, pháp bất thiện này thì phải nhanh chóng tìm cầu phương tiện, tinh cần học tập, chánh niệm, chánh trí, kham nhẫn, bất thoái.

Khi Tỳ-kheo quán như vậy thì biết rằng: “Ta thường sống với tâm không tham lam, không sân hận, không bị ngủ nghỉ trói buộc, không loạn động, không cống cao, không nghi ngờ, điềm đạm, không bị ô nhiễm, có niềm tin, tinh tấn, có niệm, có định và có tuệ thù thắng. Như vậy, Tỳ-kheo ấy đã trụ nơi pháp thiện này rồi, hãy nên mong cầu chứng đạt trí tuệ thấu suốt sạch hết phiền não lậu hoặc. Vì sao như vậy? Giống như Ta nói không được thọ dụng tất cả y, nhưng cũng nói được phép thọ dụng tất cả y. Loại y nào Ta nói không được thọ dụng? Nếu thọ dụng mà tăng trưởng pháp xấu ác, pháp bất thiện, suy giảm pháp thiện thì loại y như vậy, Ta nói không được thọ dụng. Loại y nào Ta nói được phép thọ dụng? Nếu thọ dụng mà tăng trưởng pháp thiện, suy giảm pháp xấu ác, pháp bất thiện thì loại y như vậy, Ta nói được phép thọ dụng. Cũng như y áo, về thức ăn, giường nệm, thôn ấp cũng giống như vậy.

Ta nói không được thân cận mọi người, nhưng cũng nói được phép thân cận mọi người. Hạng người nào Ta nói không được thân cận? Nếu thân cận mà tăng trưởng pháp xấu ác, pháp bất thiện, suy giảm pháp thiện thì người như vậy, Ta nói không được thân cận. Hạng người nào Ta nói được phép thân cận? Nếu thân cận mà tăng trưởng pháp thiện, suy giảm pháp xấu ác, pháp bất thiện thì người như vậy, Ta nói được phép thân cận.

[0599b01] Vị ấy biết đúng như thật pháp nên thân cận, cũng biết đúng như thật pháp không nên thân cận. Vị ấy biết đúng như thật pháp nên thân cận và pháp không nên thân cận rồi với pháp không nên thân cận thì không thân cận, với pháp nên thân cận liền thân cận. Sau khi vị ấy không thân cận pháp không nên thân cận và thân cận pháp nên thân cận rồi thì liền tăng trưởng pháp thiện, suy giảm pháp xấu ác, pháp bất thiện.

Như thế gọi là Tỳ-kheo khéo tự quán tâm, khéo tự biết tâm, khéo thủ hộ và khéo xả ly.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.

Ghi chú

1 Nguyên tác: Tự quán tâm kinh, hạ 自觀心經,下 (T.01. 0026.110. 0598c21). Tham chiếu: A. 10.51 - V. 92.

2 Nguyên tác: Tăng tứ (多行增伺, abhijjhā): Tham dục, tham ái. Xem chú thích 3, kinh số 75, tr. 497.