Tam tạng Thánh điển PGVN 19 »  Tam tạng Phật giáo Bộ phái 03 » 

Kinh Trung A-Hàm
(中阿含經)

TRUNG TÂM DỊCH THUẬT TRÍ TỊNH

Mục Lục

99. KINH KHỔ ẤM^[1] (1)

Tôi nghe như vầy:

Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.

Bấy giờ, sau bữa trưa, các Tỳ-kheo vì có chút việc nên tập trung tại giảng đường. Số đông ngoại đạo sau bữa trưa cũng tản bộ tìm đến chỗ các Tỳ-kheo, cùng chào hỏi nhau xong rồi ngồi sang một bên và nói với các Tỳ-kheo rằng:

• Này chư Hiền! Sa-môn Cù-đàm hiểu biết rõ ràng rồi chủ trương^[2] đoạn dục, hiểu biết rõ ràng rồi chủ trương đoạn sắc, hiểu biết rõ ràng rồi chủ trương đoạn thọ. Này chư Hiền! Chúng tôi cũng hiểu biết rõ ràng rồi chủ trương đoạn dục, hiểu biết rõ ràng rồi chủ trương đoạn sắc, hiểu biết rõ ràng rồi chủ trương đoạn thọ. Như vậy, với hai sự hiểu biết và cách đoạn trừ này, giữa Sa-môn Cùđàm và chúng tôi thì ai thù thắng hơn và có điều gì khác biệt? 

Lúc ấy, các Tỳ-kheo nghe số đông ngoại đạo hỏi như vậy thì không thể phân biệt đâu là đúng đâu là sai nên im lặng rồi đứng dậy bỏ đi và suy nghĩ: “Việc này chúng ta phải nhờ đức Thế Tôn mới biết được!” Các Tỳ-kheo liền đến chỗ đức Phật, cúi đầu đảnh lễ rồi ngồi sang một bên, đem những điều đã bàn luận với số đông ngoại đạo ấy thuật lại đầy đủ với đức Phật.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các thầy Tỳ-kheo:

• Lúc đó, các thầy nên hỏi số đông ngoại đạo ấy như vầy: “Này chư Hiền! Thế nào là vị ngọt của dục? Thế nào là tai họa của dục và thế nào là sự xuất ly của dục? Thế nào là vị ngọt của sắc? Thế nào là tai họa của sắc và thế nào là sự xuất ly của sắc? Thế nào là vị ngọt của thọ? Thế nào là tai họa của thọ và thế nào là sự xuất ly của thọ?” Này các Tỳ-kheo! Nếu các thầy hỏi như vậy, sau khi nghe, họ sẽ chất vấn lẫn nhau về nhiều việc khác, dẫn đến nổi giận và tranh cãi càng thêm gay gắt, sau đó họ nhất định sẽ từ chỗ ngồi đứng dậy rồi im lặng bỏ đi. Vì sao như vậy? Vì Ta không thấy ai, dù Thiên hay Ma, Phạm thiên, Sa-môn, Bà-la-môn hay bất cứ người nào khác ở trên đời này có thể biết được nghĩa ấy để trình bày rõ ràng, chỉ trừ Như Lai và đệ tử của Như Lai, hoặc những ai được nghe từ Như Lai và đệ tử của Như Lai.

Đức Phật lại dạy:

– Thế nào là vị ngọt của dục? Đó là nhân bởi năm loại dục mà phát sanh ra lạc và hỷ; vị ngọt của dục chỉ tột cùng đến đó chứ không thể hơn nữa, nhưng tai họa của dục thì rất nhiều.

[0585a02] Thế nào là tai họa của dục? Ví như có người thiện nam, tùy theo nghề nghiệp của mình mà tự mưu sinh, hoặc làm ruộng, hoặc buôn bán, hoặc đọc sách, hoặc giỏi toán thuật, hoặc thông số thuật, hoặc khéo in khắc, hoặc làm văn chương, hoặc tạo bút tích, hoặc hiểu kinh thư, hoặc làm võ tướng, hoặc hầu hạ vua; dù thời tiết lạnh phải cam chịu lạnh, gặp trời nắng nóng vẫn phải chịu nóng, đói khát mệt nhọc, muỗi mòng châm chích, thế nhưng người ấy vẫn phải làm việc để mong kiếm được tiền của. Người thiện nam kia bằng những phương tiện như vậy, làm các công việc như vậy, để mong cầu như vậy, nhưng nếu không kiếm được tiền của thì khổ sở, lo buồn, rầu rĩ, tâm thành si dại và than rằng: “Luống công làm lụng, khổ nhọc vô ích mà những điều mong cầu không có kết quả!” Trái lại, nếu người thiện nam ấy bằng những phương tiện như vậy, làm các công việc như vậy, để mong cầu như vậy mà kiếm được tiền của thì sanh tâm mến tiếc, gìn giữ, cất giấu. Vì sao như vậy? Vì người ấy nghĩ: “Tài vật này là của ta, đừng để cho vua đoạt, giặc cướp, lửa thiêu, hư hại, mất mát, hoặc xuất tiền của mà không sinh lợi, hoặc làm việc mà không thành tựu.” Kẻ đó giữ gìn, cất giấu như vậy, nhưng nếu không may bị vua đoạt, giặc cướp, lửa thiêu, hư hại hay mất mát thì khổ sở, lo buồn, rầu rĩ, tâm thành si dại và than vãn: “Vật ta yêu quý nhớ nghĩ suốt đêm ngày, nay đã không còn!” Đó là khối khổ uẩn ngay trong đời này đều do nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc.

Lại nữa, vì chúng sanh nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc nên mẹ tranh với con, con tranh với mẹ; cha con, anh em, chị em, bà con dòng họ giành giật lẫn nhau. Vì giành giật lẫn nhau như vậy nên mẹ bêu xấu con, con bêu xấu mẹ; cha con, anh em, chị em, bà con dòng họ bêu xấu lẫn nhau. Thân thích còn vậy huống là người ngoài. Đó là khối khổ uẩn ngay trong đời này, đều do nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc.

Lại nữa, vì chúng sanh nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc, cho nên vua tranh giành với vua, Bà-la-môn tranh giành với Bà-la-môn, cư sĩ tranh giành với cư sĩ, dân tranh giành với dân, nước này tranh giành với nước kia. Bởi tranh giành nên thù nghịch nhau rồi dùng đủ loại binh khí để giết hại lẫn nhau, hoặc dùng tay đánh, hoặc dùng đá ném, hoặc dùng gậy đánh, hoặc dùng dao chém. Trong khi giao đấu thì có kẻ chết, người sợ hãi, khổ sở vô cùng. Đó là khối khổ uẩn ngay trong đời này, đều do nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc.

Lại nữa, vì chúng sanh nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc, cho nên mặc áo giáp, khoác trường bào, cầm giáo mác, cung tên, đao thuẫn rồi xông pha trận mạc; hoặc dùng các phương tiện như voi, ngựa, xe, bộ binh để đánh nhau, hoặc cho nam nữ đánh nhau. Trong khi giao chiến thì có kẻ chết, người sợ hãi, khổ sở vô cùng. Đó là khối khổ uẩn ngay trong đời này, đều do nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc.

[0585b04] Lại nữa, vì chúng sanh nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc, cho nên mặc áo giáp, khoác trường bào, cầm giáo mác, cung tên, đao thuẫn, để đi chiếm đoạt nước người, đánh thành, phá lũy, chống cự lẫn nhau, thúc trống, thổi kèn, lớn tiếng chửi bới; hoặc dùng chày đập, hoặc dùng mâu kích, hoặc sử dụng bánh xe sắc bén, hoặc dùng tên bắn, hoặc lăn đá đè, hoặc dùng nỏ lớn, hoặc nấu chảy đồng rồi đổ lên người. Trong khi giao chiến thì có kẻ chết, người sợ hãi, khổ sở vô cùng. Đó là khối khổ uẩn ngay trong đời này, do nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc.

Lại nữa, vì chúng sanh nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc, cho nên mang áo giáp, khoác trường bào, cầm giáo mác, cung tên, hoặc cầm đao vào thôn xóm, vào ấp, vào quốc gia, vào thành thị, đục vách, phá kho, cướp đoạt tiền của, chặn đường đi lại, hoặc đến các ngõ hẻm nơi khác phá xóm, phá làng, phá thành, diệt nước. Khi đó, hoặc bị người của vua bắt được, đem tra khảo đủ cách, hoặc chặt tay, chặt chân, hoặc chặt cả tay chân, cắt tai, cắt mũi, hoặc cắt cả tai mũi, hoặc lóc từng miếng thịt, bứt râu, bứt tóc, hoặc bứt cả râu tóc, hoặc nhốt vào cũi rồi quấn vải hỏa thiêu, hoặc vùi trong cát rồi đắp cỏ phía trên mà đốt, hoặc nhốt vào bụng lừa sắt hay miệng heo sắt, hoặc miệng cọp sắt rồi đốt, hoặc bỏ vào vạc đồng hay vạc sắt đun nấu, hoặc chặt ra từng khúc, hoặc dùng chĩa bén đâm, hoặc lấy móc sắt mà móc, hoặc bắt nằm trên giường sắt rồi lấy dầu sôi giội lên, hoặc bắt ngồi trong cối sắt rồi lấy chày sắt giã, hoặc cho rắn rết mổ cắn, hoặc dùng roi quất, hoặc dùng gậy thọc, hoặc dùng đòn gánh đánh, hoặc đem thây bêu nơi nguyên quán, hoặc chém đầu rồi bêu trên cây. Trong những trường hợp đó, kẻ ấy hoặc chết hoặc sợ hãi, khổ sở vô cùng. Đó là khối khổ uẩn ngay trong đời này, do nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc.

Lại nữa, vì chúng sanh nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc, cho nên thân làm việc ác, miệng nói lời ác và ý nghĩ điều ác. Người ấy về sau bị bệnh nằm liệt giường, hoặc ngồi hoặc nằm vật vã trên đất vì đau đớn bức bách thân, chịu khổ sở vô cùng, khổ đến nỗi không còn ưa thích gì nữa. Người mà thân làm việc ác, miệng nói lời ác, ý nghĩ điều ác thì khi sắp chết bị nghiệp ác che lấp trước mắt, giống như mặt trời sắp lặn thì bóng ngọn núi lớn phủ lên mặt đất. Và như vậy, người ấy bị những nghiệp ác của thân, của miệng và của ý che lấp trước mắt, họ nghĩ rằng: “Các việc ác mà ta làm trước kia, bây giờ chúng che lấp trước mắt ta. Do trước kia ta không tạo phước quả mà lại tạo nhiều nghiệp ác. Giả sử có kẻ tánh tình hung bạo, chỉ làm ác, tạo tội chứ không làm phước, không làm thiện, khi sống không biết lo sợ, gần chết không có chỗ nương nhờ, không chỗ quay về, kẻ ấy sanh về cõi nào thì ta chắc chắn sẽ sanh về nơi đó!” Do đó, người ấy sanh hối hận mà chết không an lành, chết không được phước. Đó là khối khổ uẩn ngay trong đời này, do nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc.

[0585c07] Lại nữa, vì chúng sanh nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc, cho nên thân làm việc ác, miệng nói lời ác và ý nghĩ điều ác. Chúng sanh ấy vì thân làm việc ác, miệng nói lời ác và ý nghĩ điều ác nên nhân nơi đây, duyên nơi đây, sau khi qua đời phải đến chỗ ác, đọa vào địa ngục. Đó là khối khổ uẩn ngay trong đời sau, do nhân nơi dục, duyên nơi dục, lấy dục làm gốc. Đó là tai họa của dục.

Thế nào là sự xuất ly của dục? Nếu đoạn trừ dục, xả ly dục, diệt hết dục, vượt khỏi dục, đó là sự xuất ly của dục.

Nếu Sa-môn hay Bà-la-môn nào không biết đúng như thật vị ngọt của dục, tai họa của dục, sự xuất ly của dục thì không bao giờ có thể tự đoạn dục cho mình, huống nữa là đoạn dục cho người khác. Nếu Sa-môn hay Bà-la-môn nào biết đúng như thật vị ngọt của dục, tai họa của dục, sự xuất ly của dục thì có thể tự đoạn dục cho mình và cũng có thể đoạn dục cho người khác.

Thế nào là vị ngọt của sắc? Giả sử có các thiếu nữ Sát-lợi, Bà-la-môn, Tỳxá hay Thủ-đà-la đến tuổi mười bốn, mười lăm, là lúc có sắc đẹp yêu kiều. Nếu nhân nơi sắc đẹp đó, duyên nơi sắc đẹp đó mà sanh lạc, sanh hỷ thì vị ngọt của sắc chỉ tột cùng đến đó chứ không hơn nữa, nhưng tai họa của sắc thì rất nhiều.

Thế nào là tai họa của sắc? Nếu về sau thấy các cô gái ấy già cả suy yếu, đầu bạc, răng rụng, lưng còng, gối rũ, đi phải chống gậy, tuổi trẻ suy tàn, mạng sống sắp hết, thân thể run rẩy, các căn hư tổn thì các thầy nghĩ sao? Có phải sắc đẹp trước kia hư hoại mà sanh ra tai họa chăng?

• Bạch Thế Tôn! Đúng vậy.

• Lại nữa, nếu thấy các cô gái ấy bị bệnh nằm liệt giường hoặc vật vã trên đất, vì đau đớn bức bách thân, chịu khổ sở cùng cực thì các thầy nghĩ sao? Có phải sắc đẹp trước kia hư hoại mà sanh ra tai họa chăng?

• Bạch Thế Tôn! Đúng vậy.

• Lại nữa, nếu thấy xác chết của các cô gái ấy từ một hai ngày cho đến sáu bảy ngày, đang bị quạ diều bươi mổ, chó sói cấu xé, hoặc đã được hỏa thiêu hay chôn cất, thảy đều bị mục nát hư hoại thì các thầy nghĩ sao? Có phải sắc đẹp trước kia đã hư hoại mà sanh ra tai họa chăng?

[0586a01] – Bạch Thế Tôn! Đúng vậy.

• Lại nữa, nếu thấy xác của các cô gái ấy ở nơi nghĩa địa, hài cốt xám xanh, mục nát quá nửa, xương vãi trên đất thì các thầy nghĩ sao? Có phải sắc đẹp trước kia đã hư hoại mà sanh ra tai họa chăng?

• Bạch Thế Tôn! Đúng vậy.

• Lại nữa, nếu thấy xác của các cô gái ấy ở nơi nghĩa địa, đã tiêu hết da thịt, máu huyết, chỉ còn dính gân thì các thầy nghĩ sao? Có phải sắc đẹp trước kia đã hư hoại mà sanh ra tai họa chăng?

• Bạch Thế Tôn! Đúng vậy.

• Lại nữa, nếu thấy xác của các cô gái ấy ở nơi nghĩa địa, xương rời từng đốt, tản mác khắp nơi: Xương chân, xương đùi, xương đầu gối, xương chậu, xương sống, xương vai, xương cổ, xương sọ, mỗi thứ một nơi thì các thầy nghĩ sao? Có phải sắc đẹp trước kia đã hư hoại mà sanh ra tai họa chăng?

• Bạch Thế Tôn! Đúng vậy.

• Lại nữa, nếu thấy xác của các cô gái ấy ở nơi nghĩa địa, xương trắng như vỏ ốc, xanh như lông chim bồ câu, đỏ như màu máu, hư hại mục nát thì các thầy nghĩ sao? Có phải sắc đẹp trước kia đã hư hoại và sanh ra tai họa chăng?

• Bạch Thế Tôn! Đúng vậy.

• Đó là những tai họa của sắc. Thế nào là sự xuất ly của sắc? Nếu đoạn trừ sắc, xả ly sắc, diệt hết sắc, vượt khỏi sắc. Đây gọi là sự xuất ly của sắc.

Nếu Sa-môn hay Bà-la-môn nào không biết đúng như thật vị ngọt của sắc, tai họa của sắc và sự xuất ly của sắc thì sẽ không bao giờ có thể tự đoạn trừ sắc cho mình huống nữa là đoạn trừ sắc cho người khác. Nếu Sa-môn hay Bà-lamôn nào biết đúng như thật vị ngọt của sắc, tai họa của sắc và sự xuất ly của sắc thì có thể tự đoạn trừ sắc cho mình và còn có thể đoạn trừ sắc cho người khác.

Thế nào là vị ngọt của thọ? Đó là Tỳ-kheo lìa dục, lìa pháp ác bất thiện, thành tựu và an trú,... (cho đến) Thiền thứ tư. Lúc đó, vị ấy không nghĩ đến việc tự hại cũng không nghĩ đến sự hại người. Nếu không nghĩ đến hại thì đó là vị ngọt của thọ lạc. Vì sao như vậy? Vì không nghĩ đến sự làm hại thì thành tựu được sự thọ lạc. Đây là vị ngọt của thọ.

Thế nào là tai họa của thọ? Thọ là pháp vô thường, khổ và hoại diệt. Đó là tai họa của thọ.

Thế nào là sự xuất ly của thọ? Nếu đoạn trừ thọ, xả ly thọ, diệt hết thọ, vượt qua thọ. Đây gọi là sự xuất ly của thọ.

Nếu Sa-môn hay Bà-la-môn nào không biết đúng như thật vị ngọt của thọ, tai họa của thọ và sự xuất ly của thọ thì sẽ không bao giờ có thể tự đoạn trừ cảm thọ cho mình huống nữa là đoạn trừ cảm thọ cho người khác. Nếu Sa-môn hay Bà-la-môn nào biết đúng như thật vị ngọt của thọ, tai họa của thọ và sự xuất ly của thọ thì có thể tự đoạn trừ cảm thọ cho mình và còn có thể đoạn trừ cảm thọ cho người khác.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.