87. KINH NHỮNG CẤU UẾ^[1]

Tôi nghe như vầy:

Một thời, đức Phật du hóa giữa dân chúng Bà-kỳ, ngụ tại vườn Nai, trong rừng Sợ Hãi, thuộc núi Cá Sấu.^[2]

Bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất bảo các Tỳ-kheo:

– Này chư Hiền! Thế gian có bốn hạng người. Là bốn hạng người nào? Hoặc có người bên trong thật có cấu uế^[3] mà không tự biết, không biết đúng như thật bên trong có cấu uế. Hoặc có người bên trong thật có cấu uế và tự biết, biết đúng như thật bên trong có cấu uế. Hoặc có người bên trong thật không có cấu uế mà không tự biết, không biết đúng như thật bên trong không có cấu uế. Hoặc có người bên trong thật không có cấu uế và tự biết, biết đúng như thật bên trong không có cấu uế.

Này chư Hiền!

Với hạng người bên trong thật có cấu uế mà không tự biết, không biết đúng như thật bên trong có cấu uế thì hạng người này thuộc hạng thấp kém nhất trong các hạng người.

Với hạng người bên trong thật có cấu uế mà tự biết, biết đúng như thật bên trong có cấu uế thì hạng người này thuộc hạng ưu tú nhất trong các hạng người.

Với hạng người bên trong không có cấu uế mà không tự biết, không biết đúng như thật bên trong không có cấu uế thì hạng người này cũng thuộc hạng thấp kém nhất trong các hạng người.

 Với hạng người bên trong không có cấu uế mà tự biết, biết đúng như thật bên trong không có cấu uế thì hạng người này thuộc hạng ưu tú nhất trong các hạng người.

Lúc ấy, có một Tỳ-kheo^[4] liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa y bày vai phải, chắp tay hướng về Tôn giả Xá-lợi-phất, thưa:

• Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất! Do nhân gì, duyên gì mà hai hạng người trước đều có cấu uế, tâm ô nhiễm, nhưng một hạng bị cho là thấp kém, hạng kia được xem là ưu tú? Lại do nhân gì, duyên gì mà hai hạng người sau đều không có cấu uế, tâm không ô nhiễm, nhưng một hạng bị cho là thấp kém và hạng kia được xem là ưu tú?

[0566b03] Khi đó, Tôn giả Xá-lợi-phất trả lời vị Tỳ-kheo kia rằng:

• Này Hiền giả! Nếu một người bên trong thật có cấu uế mà không tự biết, không biết như thật bên trong có cấu uế thì nên biết, người ấy không mong muốn đoạn trừ cấu uế, không tìm phương cách, không siêng tu học. Người ấy sẽ còn cấu uế, sẽ qua đời với tâm còn ô nhiễm. Do người ấy vẫn còn cấu uế, qua đời với tâm còn ô nhiễm nên lâm chung không an lành và sanh vào cõi xấu ác. Vì sao như vậy? Vì người ấy vẫn còn cấu uế, qua đời với tâm ô nhiễm.

Này Hiền giả! Như có một người ra chợ hoặc đến nhà thợ đúc đồng mua một chiếc mâm đồng. Mâm ấy dính đầy bụi dơ, thế nhưng người ấy mang về nhà lại không thường phủi bụi, không siêng lau chùi, cũng không phơi nắng, lại còn để ở nơi nhiều bụi bẩn. Thế nên chiếc mâm đồng ấy càng dính thêm bụi dơ. Này Hiền giả, cũng vậy, nếu một người bên trong thật có cấu uế mà không tự biết, không biết như thật bên trong có cấu uế thì nên biết, người ấy không mong muốn đoạn trừ cấu uế, không tìm phương cách, không siêng tu học. Người ấy sẽ còn cấu uế, sẽ qua đời với tâm ô nhiễm. Do người ấy vẫn còn cấu uế, qua đời với tâm ô nhiễm nên lâm chung không an lành và sanh vào cõi xấu ác. Vì sao như vậy? Vì người ấy vẫn còn cấu uế, qua đời với tâm ô nhiễm.

Này Hiền giả! Nếu một người biết đúng như thật: “Trong ta có cấu uế, trong ta quả thật có cấu uế này” thì nên biết, người ấy mong muốn đoạn trừ cấu uế này, tìm cầu phương tiện, nỗ lực tu tập. Người ấy sẽ không còn cấu uế, sẽ qua đời với tâm không ô nhiễm. Do người ấy không còn cấu uế, qua đời với tâm không ô nhiễm cho nên lâm chung được an lành và sanh vào cõi lành. Vì sao như vậy? Vì người ấy không còn cấu uế, qua đời với tâm không còn ô nhiễm.

Này Hiền giả! Như có một người ra chợ hoặc đến nhà thợ đúc đồng mua một chiếc mâm đồng. Mâm ấy dính đầy bụi dơ, thế nhưng người ấy siêng năng phủi bụi, thường xuyên lau chùi, thường phơi nắng và để ở nơi sạch sẽ. Thế nên chiếc mâm đồng ấy luôn được sạch sẽ và sáng bóng. Này Hiền giả, cũng vậy, nếu một người biết đúng như thật: “Trong ta có cấu uế, trong ta quả thật có cấu uế này” thì nên biết, người ấy mong muốn đoạn trừ cấu uế đó, tìm cầu phương cách và nỗ lực tu học. Người ấy sẽ không còn cấu uế, sẽ qua đời với tâm không ô nhiễm. Do người ấy không còn cấu uế, qua đời với tâm không ô nhiễm cho nên lâm chung trong an lành và sanh vào cõi lành. Vì sao như vậy? Vì người ấy không còn cấu uế, qua đời với tâm không ô nhiễm.

[0566c01] Này Hiền giả! Nếu có một người không biết đúng như thật rằng: “Trong ta không có cấu uế, trong ta quả thật không có cấu uế này” thì nên biết, người ấy không ngăn ngừa được những pháp sanh khởi từ mắt thấy, tai nghe.^[5] Do không ngăn ngừa được những pháp sanh khởi khi mắt thấy, tai nghe nên người ấy bị tâm tham dục ràng buộc. Người ấy có tham dục, có cấu uế, qua đời với tâm còn ô nhiễm. Vì người ấy còn tham dục, còn cấu uế, qua đời với tâm ô nhiễm nên lâm chung không an lành và sanh vào cõi xấu ác. Vì sao như vậy? Vì người ấy có tham dục, có cấu uế, qua đời với tâm ô nhiễm.

Này Hiền giả! Cũng như có một người ra chợ hoặc đến nhà thợ đúc đồng mua một chiếc mâm đồng sạch sẽ, không dính bụi dơ. Người ấy mang mâm về nhà nhưng không siêng phủi bụi, không thường lau chùi, không thường phơi nắng, lại còn để ở chỗ nhiều bụi bặm. Thế nên chiếc mâm đồng ấy chắc chắn dính nhiều bụi bẩn. Này Hiền giả! Cũng vậy, nếu một người không biết đúng như thật: “Trong ta không có cấu uế, trong ta quả thật không có cấu uế này” thì nên biết, người ấy không ngăn ngừa được những pháp sanh khởi từ mắt thấy, tai nghe. Do không ngăn ngừa được những pháp sanh khởi từ mắt thấy, tai nghe, nên người ấy bị tâm tham dục ràng buộc. Người ấy có tham dục, có cấu uế, qua đời với tâm còn ô nhiễm. Vì người ấy có tham dục, có cấu uế, qua đời với tâm còn ô nhiễm, nên lâm chung không an lành và sanh vào cõi xấu ác. Vì sao như vậy? Vì người ấy có tham dục, có cấu uế, qua đời với tâm còn ô nhiễm.

Này Hiền giả! Nếu một người biết đúng như thật rằng: “Trong ta không có cấu uế, trong ta quả thật không có cấu uế này” thì nên biết, người ấy sẽ ngăn ngừa được những pháp sanh khởi từ mắt thấy, tai nghe. Nhờ biết ngăn ngừa những pháp sanh khởi từ mắt thấy, tai nghe nên người ấy không bị tâm tham dục ràng buộc. Người ấy không còn tham dục, không còn cấu uế, qua đời với tâm không ô nhiễm. Người ấy nhờ không còn tham dục, không còn cấu uế, qua đời với tâm không ô nhiễm, nên lâm chung được an lành và sanh vào cõi lành. Vì sao như vậy? Vì người ấy không còn tham dục, không còn cấu uế, qua đời với tâm không ô nhiễm.

Này Hiền giả! Cũng như có người ra chợ hoặc đến nhà thợ đúc đồng mua một chiếc mâm đồng sạch sẽ, không dính bụi dơ. Người ấy mang mâm về nhà, thường phủi bụi, thường xuyên lau chùi, thường phơi nắng và để ở nơi sạch sẽ. Thế nên chiếc mâm đồng ấy nhất định sạch sẽ, sáng bóng. Này Hiền giả! Cũng vậy, nếu có một người biết đúng như thật rằng: “Trong ta không có cấu uế, trong ta quả thật không có cấu uế này” thì nên biết, người ấy biết ngăn ngừa những pháp sanh khởi từ mắt thấy, tai nghe. Do biết ngăn ngừa những pháp sanh khởi từ mắt thấy, tai nghe, nên người ấy không bị tâm tham dục ràng buộc. Người ấy không tham dục, không cấu uế, qua đời với tâm không còn ô nhiễm. Người ấy do không tham dục, không cấu uế, qua đời với tâm không còn ô nhiễm, nên lâm chung an lành và sanh vào cõi lành. Vì sao như vậy? Vì người ấy không tham dục, không cấu uế, qua đời với tâm không ô nhiễm.

Này Hiền giả! Do nhân như vậy, duyên như vậy mà hai hạng người trước mặc dù đều có cấu uế, tâm còn ô nhiễm, nhưng một người bị cho là thấp kém nhất và một người được xem là ưu tú nhất. Cũng do nhân như vậy, duyên như vậy mà hai hạng người sau mặc dù đều không có cấu uế, tâm không ô nhiễm, nhưng một người bị cho là thấp kém, một người được xem là ưu tú nhất.

[0567a05] Bấy giờ, có vị Tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa y bày vai phải, chắp tay hướng về Tôn giả Xá-lợi-phất, thưa:

• Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất! Cấu uế mà ngài vừa nói, đó là những gì?

Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:

• Này Hiền giả! Tất cả pháp ác và bất thiện sanh khởi từ tham dục, đó là cấu uế. Vì sao như vậy? Giả sử có người khởi tâm mong muốn như vầy: “Ta đã phạm giới, mong rằng không ai biết ta phạm giới.” Này Hiền giả, thế nhưng có người biết người ấy phạm giới. Vì bị người khác biết mình phạm giới, cho nên người ấy khởi tâm niệm xấu. Nếu tâm người ấy khởi niệm xấu và khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là bất thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người tâm khởi mong muốn như vầy: “Ta đã phạm giới, mong người khác quở trách ta ở chỗ riêng tư, đừng quở trách trước đại chúng.” Này Hiền giả, thế nhưng người ấy bị quở trách trước đại chúng, không phải chỗ riêng tư. Do bị người khác quở trách ở trước đại chúng, không phải chỗ riêng tư nên tâm người ấy sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy sanh niệm xấu và khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là bất thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người khởi tâm mong muốn như vầy: “Ta đã phạm giới, mong được người ưu tú hơn mình trách mắng, đừng bị người kém hơn mình trách mắng.” Này Hiền giả, thế nhưng người ấy lại bị người kém hơn trách mắng, chứ không phải người ưu tú hơn. Do bị người kém hơn mình trách mắng, chứ không phải người ưu tú hơn mình, nên tâm người ấy sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy sanh niệm xấu và khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là bất thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người khởi tâm mong muốn như vầy: “Mong rằng ta ngồi trước mặt Thế Tôn, thưa thỉnh giáo pháp để Ngài thuyết giảng cho chúng Tỳ-kheo nghe, chứ không phải Tỳ-kheo nào khác ngồi trước Thế Tôn, thưa thỉnh giáo pháp để Ngài thuyết giảng cho chúng Tỳ-kheo nghe.” Này Hiền giả, thế nhưng lại có vị Tỳ-kheo khác ngồi trước mặt Thế Tôn, thưa thỉnh giáo pháp để Ngài thuyết cho chúng Tỳ-kheo nghe. Do có vị Tỳ-kheo khác ngồi trước Thế Tôn, thưa thỉnh giáo pháp để Ngài thuyết giảng cho chúng Tỳ-kheo nghe nên tâm người ấy sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy sanh niệm xấu và khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là bất thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người khởi tâm mong muốn như vầy: “Lúc các Tỳkheo vào thôn xóm khất thực,^[6] mong rằng ta là người dẫn đầu chúng Tỳ-kheo vào thôn xóm khất thực, chứ không phải một Tỳ-kheo nào khác dẫn đầu chúng Tỳ-kheo vào thôn xóm khất thực.” Này Hiền giả, thế nhưng lại có một Tỳ-kheo khác dẫn đầu chúng Tỳ-kheo vào thôn xóm khất thực. Do thấy có Tỳ-kheo khác dẫn đầu chúng Tỳ-kheo vào thôn xóm khất thực nên tâm người ấy sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy sanh niệm xấu và khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là bất thiện.

[0567b08] Này Hiền giả! Hoặc có người tâm khởi mong muốn như vầy: “Khi chúng Tỳ-kheo vào nhà thí chủ,^[7] mong rằng ta là người ngồi chỗ cao nhất, được ghế ngồi, nước rửa, thức ăn tốt nhất, chứ không phải vị Tỳ-kheo nào khác ngồi chỗ cao nhất, được ghế ngồi, nước rửa, thức ăn tốt nhất.” Này Hiền giả, thế nhưng khi chúng Tỳ-kheo vào nhà thí chủ, lại có Tỳ-kheo khác được ngồi chỗ cao nhất, được ghế ngồi, nước rửa, thức ăn tốt nhất. Do thấy có Tỳ-kheo khác ngồi chỗ cao nhất, được ghế ngồi, nước rửa, thức ăn tốt nhất nên tâm người ấy sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy sanh niệm xấu và khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là bất thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người tâm khởi mong muốn như vầy: “Sau khi chúng Tỳ-kheo thọ thực xong, thu dọn bình bát, dùng nước rửa sạch thì mong rằng ta là người vì cư sĩ mà thuyết pháp, mở bày, dạy bảo, khích lệ, khiến được hoan hỷ,^[8][9] chứ không phải Tỳ-kheo nào khác vì cư sĩ mà thuyết pháp, mở bày, dạy bảo, khích lệ, khiến được hoan hỷ.” Này Hiền giả, thế nhưng sau khi chúng Tỳ-kheo thọ thực xong, thu dọn bình bát, dùng nước rửa sạch thì lại có Tỳ-kheo khác vì cư sĩ mà thuyết pháp, mở bày, dạy bảo, khích lệ, khiến được hoan hỷ. Do thấy có Tỳ-kheo khác, sau khi chúng Tỳ-kheo thọ thực xong, thu dọn bình bát, dùng nước rửa sạch, vì cư sĩ mà thuyết pháp, mở bày, dạy bảo, khích lệ, khiến được hoan hỷ nên tâm người ấy sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy sanh niệm xấu và khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là bất thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người tâm khởi mong muốn như vầy: “Khi các cư sĩ đi đến tinh xá,^[10] mong rằng ta cùng họ hội họp, cùng ngồi và cùng bàn luận, chứ không phải Tỳ-kheo nào khác cùng họ hội họp, cùng ngồi và cùng bàn luận.” Này Hiền giả, thế nhưng khi các cư sĩ đi đến tinh xá, lại có Tỳ-kheo khác cùng họ hội họp, cùng ngồi và cùng bàn luận. Do thấy có Tỳ-kheo khác cùng hội họp, cùng ngồi và cùng bàn luận với các cư sĩ khi họ đến tinh xá nên tâm người ấy sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy sanh niệm xấu và khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là bất thiện.

[0567c05] Này Hiền giả! Hoặc có người khởi tâm mong muốn như vầy: “Mong rằng ta được nhà vua biết đến, được các bậc vương giả, đại thần, Phạm chí, cư sĩ, dân chúng trong nước xem trọng, chứ không phải Tỳ-kheo nào khác được vua biết đến, được các bậc vương giả, đại thần, Phạm chí, cư sĩ, dân chúng trong nước xem trọng.” Này Hiền giả, thế nhưng lại có vị Tỳ-kheo khác được vua biết đến, được các bậc vương giả, đại thần, Phạm chí, cư sĩ, dân chúng trong nước xem trọng. Do thấy có Tỳ-kheo khác được vua biết đến, được các bậc vương giả, đại thần, Phạm chí, cư sĩ, dân chúng trong nước xem trọng nên tâm người ấy sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy sanh niệm xấu và khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là bất thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người khởi tâm mong muốn như vầy: “Mong rằng ta được bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc và ưu-bà-di kính trọng, chứ không phải Tỳ-kheo nào khác được bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc và ưu-bà-di kính trọng.” Này Hiền giả, thế nhưng lại có Tỳ-kheo khác được bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc và ưu-bà-di kính trọng. Do thấy có Tỳ-kheo khác được bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc và ưu-bà-di kính trọng nên tâm người ấy sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy sanh niệm xấu và khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là bất thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người khởi tâm mong muốn như vầy: “Mong ta nhận được các vật dụng sinh hoạt như quần áo, thức ăn uống, giường nệm, thuốc thang, chứ không phải Tỳ-kheo nào khác nhận được các vật dụng sinh hoạt như quần áo, thức ăn uống, giường nệm, thuốc thang.” Này Hiền giả, thế nhưng lại có Tỳ-kheo khác nhận được các vật dụng sinh hoạt như quần áo, thức ăn uống, giường nệm, thuốc thang. Do vì có Tỳ-kheo khác nhận được các vật dụng sinh hoạt như quần áo, thức ăn uống, giường nệm, thuốc thang nên tâm người ấy sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy sanh niệm xấu và khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là bất thiện.

Này Hiền giả! Người ấy như vậy, nhưng lại có những vị Phạm hạnh có trí do không biết rõ tâm mong cầu của người ấy sanh vô lượng điều xấu, bất thiện như vậy, nên người ấy không phải Sa-môn mà các vị Phạm hạnh kia cứ tưởng là Sa-môn, không phải Sa-môn có trí mà cứ tưởng là Sa-môn có trí, không có chánh trí mà cứ tưởng có chánh trí, không có chánh niệm mà cứ tưởng có chánh niệm, không thanh tịnh mà cứ tưởng thanh tịnh. Này Hiền giả! Người ấy như vậy, lại có những vị Phạm hạnh có trí do biết rõ tâm mong muốn của người ấy sanh vô lượng điều xấu, bất thiện như vậy, nên người ấy không phải Sa-môn thì các vị Phạm hạnh này không xem họ là Sa-môn, không phải Sa-môn có trí thì không xem họ là Sa-môn có trí, không có chánh trí thì không cho là có chánh trí, không có chánh niệm thì không cho là có chánh niệm, không thanh tịnh thì không cho là thanh tịnh.

[0568a05] Này Hiền giả! Cũng như có người ra chợ hoặc đến nhà thợ đúc đồng mua về nhà một chiếc mâm đồng, bên trong đựng đầy phân dơ, đậy kín phía trên rồi bưng ra phố xá, đến gần chỗ đông người qua lại. Nhiều người nhìn thấy mâm đồng ấy đều muốn được ăn, tỏ ý ưa thích, không hề chán ghét, nghĩ là sạch sẽ. Người ấy bưng mâm đi quanh, rồi dừng lại một chỗ và mở nắp đậy ra. Mọi người thấy rồi, đều không còn muốn ăn, không còn ưa thích, cực kỳ chán ghét, vì biết là nhơ uế. Người trước đây muốn ăn nay còn không muốn, huống là người vốn không muốn ăn?

Này Hiền giả! Người ấy như vậy, nhưng lại có những vị Phạm hạnh có trí vì không biết tâm mong muốn của người ấy sanh vô lượng điều xấu bất thiện như vậy, nên người ấy không phải Sa-môn nhưng các vị Phạm hạnh này cứ tưởng là Sa-môn, không phải Sa-môn có trí mà cứ tưởng là Sa-môn có trí, không có chánh trí mà cứ tưởng có chánh trí, không có chánh niệm mà cứ tưởng có chánh niệm, không thanh tịnh mà cứ tưởng thanh tịnh. Này Hiền giả! Người ấy như vậy, lại có những vị Phạm hạnh có trí, vì biết rõ tâm mong muốn của người ấy sanh vô lượng điều xấu và bất thiện như vậy, nên người ấy không phải Sa-môn thì các vị Phạm hạnh này không cho là Sa-môn, không phải Sa-môn có trí thì không cho là Sa-môn có trí, không có chánh trí thì không cho là có chánh trí, không có chánh niệm thì không cho là có chánh niệm, không thanh tịnh thì không cho là thanh tịnh. Này Hiền giả! Nên biết, người như vậy thì không nên gần gũi, không nên cung kính, lễ bái. Nếu Tỳ-kheo nào không đáng gần gũi mà ta lại gần gũi, không đáng cung kính lễ bái mà ta cung kính lễ bái thì ta mãi mãi không được lợi ích cho mình, không mang lợi ích cho người, không được an ổn hân hoan, sanh ra khổ não ưu sầu.

Này Hiền giả! Hoặc có người tâm không khởi mong muốn như vầy: “Ta đã phạm giới, mong người khác không biết ta phạm giới.” Này Hiền giả, nếu có người biết người ấy phạm giới, dù bị người khác biết mình phạm giới, nhưng tâm người ấy không sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy không sanh niệm xấu và không khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người tâm không khởi mong muốn như vầy: “Ta đã phạm giới, mong người khác quở trách ta ở chỗ riêng tư, đừng quở trách ở trước đại chúng.” Này Hiền giả, nếu có người quở trách người ấy ở trước đại chúng, chứ không phải chỗ riêng tư, dù người ấy dù bị quở trách ở trước đại chúng chứ không phải chỗ riêng tư, nhưng tâm vẫn không sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy không sanh niệm xấu và không khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người tâm không khởi mong muốn như vầy: “Ta đã phạm giới, mong bị người ưu tú hơn mình trách mắng, đừng bị người kém hơn mình trách mắng.” Này Hiền giả, nếu bị người kém hơn chứ không phải người ưu tú hơn mình trách mắng, người ấy dù bị người kém hơn chứ không phải người ưu tú hơn mình trách mắng, nhưng tâm vẫn không sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy không sanh niệm xấu và không khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là thiện..

[0568b08] Này Hiền giả! Hoặc có người tâm không khởi mong muốn như vầy: “Mong rằng ta ngồi trước Thế Tôn, thưa thỉnh giáo pháp để Ngài thuyết giảng cho chúng Tỳ-kheo nghe, chứ không phải vị Tỳ-kheo nào khác ngồi trước Thế Tôn, thưa thỉnh giáo pháp để Ngài thuyết giảng cho chúng Tỳ-kheo nghe.” Này Hiền giả, nếu có vị Tỳ-kheo khác ngồi trước Thế Tôn, thưa thỉnh giáo pháp để Ngài thuyết giảng cho chúng Tỳ-kheo nghe, vị ấy dù thấy có Tỳ-kheo khác ngồi trước Thế Tôn, thưa thỉnh giáo pháp để Ngài thuyết giảng cho chúng Tỳkheo nghe, nhưng tâm vị ấy vẫn không sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy không sanh niệm xấu và không khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người tâm không khởi mong muốn như vầy: “Lúc các Tỳ-kheo vào thôn xóm khất thực, mong rằng ta là người dẫn đầu chúng Tỳkheo vào thôn xóm khất thực, chứ không phải một Tỳ-kheo nào khác dẫn đầu chúng Tỳ-kheo vào thôn xóm khất thực.” Này Hiền giả, nếu có một Tỳ-kheo khác dẫn đầu chúng Tỳ-kheo vào thôn xóm khất thực, vị ấy dù thấy có Tỳ-kheo khác dẫn đầu chúng Tỳ-kheo vào thôn xóm khất thực, nhưng tâm vị ấy vẫn không sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy không sanh niệm xấu và không khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người tâm không khởi mong muốn như vầy: “Khi chúng Tỳ-kheo vào nhà thí chủ, mong rằng ta là người ngồi chỗ cao nhất, được ghế ngồi, nước rửa, thức ăn tốt nhất, chứ không phải vị Tỳ-kheo nào khác ngồi chỗ cao nhất, được ghế ngồi, nước rửa, thức ăn tốt nhất.” Này Hiền giả, nếu khi chúng Tỳ-kheo vào nhà thí chủ, có Tỳ-kheo khác được ngồi chỗ cao nhất, được ghế ngồi, nước rửa, thức ăn tốt nhất; vị ấy dù thấy có Tỳ-kheo khác ngồi chỗ cao nhất, được ghế ngồi, nước rửa, thức ăn tốt nhất nhưng tâm vị ấy vẫn không sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy không sanh niệm xấu và không khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là thiện.

[0568c03] Này Hiền giả! Hoặc có người tâm không khởi mong muốn như vầy: “Sau khi chúng Tỳ-kheo thọ thực xong, thu dọn bình bát, dùng nước rửa sạch thì mong rằng ta là người vì cư sĩ mà thuyết pháp, mở bày, dạy bảo, khích lệ, khiến được hoan hỷ,¹⁰ chứ không phải Tỳ-kheo nào khác vì cư sĩ mà thuyết pháp, mở bày, dạy bảo, khích lệ, khiến được hoan hỷ.” Này Hiền giả, nếu sau khi chúng Tỳ-kheo thọ thực xong, thu dọn bình bát, dùng nước rửa sạch thì có Tỳ-kheo khác vì cư sĩ mà thuyết pháp, mở bày, dạy bảo, khích lệ, khiến được hoan hỷ; vị ấy dù thấy có Tỳ-kheo khác, sau khi chúng Tỳ-kheo thọ thực xong, thu dọn bình bát, dùng nước rửa sạch, vì cư sĩ mà thuyết pháp, mở bày, dạy bảo,

¹⁰ Nguyên tác: Khuyến phát, khát ngưỡng, thành tựu hoan hỷ (勸發, 渴仰, 成就歡喜). Xem chú thích

7, kinh số 9, tr. 48.

khích lệ, khiến được hoan hỷ, nhưng tâm vị ấy vẫn không sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy không sanh niệm xấu và không khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người tâm không khởi mong muốn như vầy: “Khi các cư sĩ đi đến tinh xá, mong rằng ta cùng họ hội họp, cùng ngồi và cùng bàn luận, chứ không phải Tỳ-kheo nào khác cùng họ hội họp, cùng ngồi và cùng bàn luận.” Này Hiền giả, nếu khi các cư sĩ đi đến tinh xá, có Tỳ-kheo khác cùng họ hội họp, cùng ngồi và cùng bàn luận; vị ấy dù thấy có Tỳ-kheo khác cùng hội họp, cùng ngồi và cùng bàn luận với các cư sĩ khi họ đến tinh xá nhưng tâm vị ấy vẫn không sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy không sanh niệm xấu và không khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người tâm không khởi mong muốn như vầy: “Mong rằng ta được nhà vua biết đến, được các bậc vương giả, đại thần, Phạm chí, cư sĩ, dân chúng trong nước xem trọng, chứ không phải Tỳ-kheo nào khác được vua biết đến, được các bậc vương giả, đại thần, Phạm chí, cư sĩ, dân chúng trong nước xem trọng.” Này Hiền giả, nếu có vị Tỳ-kheo khác được vua biết đến, được các bậc vương giả, đại thần, Phạm chí, cư sĩ, dân chúng trong nước xem trọng; vị ấy dù thấy có Tỳ-kheo khác được vua biết đến, được các bậc vương giả, đại thần, Phạm chí, cư sĩ, dân chúng trong nước xem trọng nhưng tâm vị ấy vẫn không sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy không sanh niệm xấu và không khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là thiện.

Này Hiền giả! Hoặc có người tâm không khởi mong muốn như vầy: “Mong rằng ta được bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc và ưu-bà-di kính trọng, đừng có Tỳ-kheo nào khác được bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc và ưu-bà-di kính trọng.” Này Hiền giả, nếu có Tỳ-kheo khác được bốn chúng Tỳkheo, Tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc và ưu-bà-di kính trọng; vị ấy dù thấy có Tỳ-kheo khác được bốn chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc và ưu-bà-di kính trọng nhưng tâm vị ấy vẫn không sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy không sanh niệm xấu và không khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là thiện.

[0569a06] Này Hiền giả! Hoặc có người tâm không khởi mong muốn như vầy: “Mong ta nhận được các vật dụng sinh hoạt như quần áo, thức ăn uống, giường nệm, thuốc thang, chứ không phải Tỳ-kheo nào khác nhận được các vật dụng sinh hoạt như quần áo, thức ăn uống, giường nệm, thuốc thang.” Này Hiền giả, nếu có Tỳ-kheo khác nhận được các vật dụng sinh hoạt như quần áo, thức ăn uống, giường nệm, thuốc thang; vị ấy dù thấy có Tỳ-kheo khác nhận được các vật dụng sinh hoạt như quần áo, thức ăn uống, giường nệm, thuốc thang nhưng tâm vị ấy vẫn không sanh niệm xấu. Nếu tâm người ấy không sanh niệm xấu và không khởi mong muốn như trên thì cả hai đều là thiện.

Này Hiền giả! Người ấy như vậy, nhưng có những vị Phạm hạnh có trí, vì không biết tâm mong muốn của người ấy sanh vô lượng điều thiện như vậy, nên người ấy là Sa-môn mà các vị cứ tưởng không phải Sa-môn, chính là Sa-môn có trí mà cứ tưởng không phải Sa-môn có trí, có chánh trí mà cứ tưởng không có chánh trí, có chánh niệm mà cứ tưởng không có chánh niệm, được thanh tịnh mà cứ tưởng không thanh tịnh. Này Hiền giả! Người ấy như vậy, lại cũng có những vị Phạm hạnh có trí, vì biết rõ tâm mong muốn của người ấy sanh vô lượng điều thiện như vậy, nên người ấy chính là Sa-môn thì các vị Phạm hạnh này cho là Sa-môn, chính là Sa-môn có trí thì cho là Sa-môn có trí, có chánh trí thì cho là có chánh trí, có chánh niệm thì cho là có chánh niệm, được thanh tịnh thì cho là thanh tịnh.

Này Hiền giả! Cũng như có người ra chợ hoặc đến nhà thợ đúc đồng mua về một chiếc mâm đồng, đựng đầy thức ăn thơm ngon tinh sạch bên trong, đậy nắp lên trên rồi bưng ra phố, đến gần chỗ đông người qua lại. Có người nhìn thấy mâm đồng ấy liền không muốn ăn, không ưa thích, rất chán ghét, tưởng là bất tịnh, liền nói như vầy: “Đem phẩn dơ kia đi ngay! Đem phẩn dơ kia đi ngay!” Người ấy bưng mâm đồng đi, rồi dừng lại một chỗ và mở nắp đậy ra. Mọi người nhìn thấy rồi đều muốn được ăn, vô cùng ưa thích, không còn chán ghét, vì biết là tinh sạch. Những người trước đây không muốn ăn, khi nhìn thấy còn muốn ăn, huống chi những người vốn đã muốn ăn?

Này Hiền giả! Người ấy như vậy, nhưng lại có các vị Phạm hạnh có trí, vì không biết tâm mong muốn của người ấy sanh vô lượng điều thiện như vậy, nên người ấy là Sa-môn mà các vị Phạm hạnh kia cứ tưởng không phải Samôn, chính là Sa-môn có trí mà cứ tưởng không phải Sa-môn có trí, có chánh trí mà cứ tưởng không chánh trí, có chánh niệm mà cứ tưởng không chánh niệm, được thanh tịnh mà cứ tưởng không thanh tịnh. Này Hiền giả! Người ấy như vậy, lại cũng có những vị Phạm hạnh có trí, nhờ biết rõ tâm mong muốn của người ấy sanh vô lượng điều thiện như vậy, nên người ấy chính là Samôn thì các vị Phạm hạnh kia cho là Sa-môn, chính là Sa-môn có trí thì cho là Sa-môn có trí, có chánh trí thì cho là có chánh trí, có chánh niệm thì cho là có chánh niệm, được thanh tịnh thì cho là thanh tịnh. Này Hiền giả! Cần phải biết, người như vậy nên gần gũi, nên cung kính lễ bái. Nếu Tỳ-kheo nào đáng gần gũi mà ta gần gũi, đáng cung kính lễ bái mà ta cung kính lễ bái, như vậy ta mãi mãi được lợi lạc cho mình, làm lợi ích cho người, được an ổn hân hoan, không khổ não ưu sầu.

[0569b10] Bấy giờ, Tôn giả Đại Mục-kiền-liên cũng có mặt trong chúng. Nhân đó, Tôn giả Đại Mục-kiền-liên liền thưa:

• Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất! Nay tôi muốn nói một thí dụ cho các Tỳ-kheo nghe, Tôn giả cho phép chăng?

Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:

• Này Hiền giả Đại Mục-kiền-liên! Hiền giả muốn nói thí dụ, xin hãy cứ nói.

Tôn giả Đại Mục-kiền-liên liền nói:

• Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất! Tôi nhớ có lần du hóa thành Vương Xá, trú ở núi Nham. Bấy giờ, khi đêm đã qua, vào buổi sáng sớm, tôi đắp y ôm bát vào thành Vương Xá khất thực, đi dần đến nhà Vô Y Mãn Tử, trước đây là một thợ sửa xe.^[11] Hàng xóm của Vô Y Mãn Tử cũng làm nghề sửa xe, anh ấy đang tháo trục xe ra để sửa. Khi ấy, Vô Y Mãn Tử qua nhà hàng xóm, nhìn thấy anh thợ đang tháo trục xe ra sửa, trong tâm liền khởi ý nghĩ như vầy: “Nếu anh thợ này cầm búa sửa trục, đẽo gọt tất cả những chỗ hư hỏng sần sùi trên trục, như thế cái trục ấy mới tốt hơn được.” Bấy giờ, anh thợ sửa xe kia, bỗng dưng làm đúng như suy nghĩ của Vô Y Mãn Tử, cầm lấy búa đẽo gọt tất cả những chỗ hư hỏng sần sùi. Khi ấy, Vô Y Mãn Tử, một người từng làm nghề sửa xe, hết sức hoan hỷ, nói như vầy: “Này anh thợ sửa xe! Tâm anh với tâm tôi, đúng là có cảm có ứng thật! Vì sao như vậy? Vì anh đã cầm búa đẽo gọt tất cả những chỗ hư hỏng sần sùi trên trục xe, thật đúng như ý của tôi.”

Cũng như thế, này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu như có kẻ dua nịnh, dối trá, ganh tị, không có niềm tin, biếng nhác, không chánh niệm, không chánh trí, không định, không tuệ, tâm cuồng mê, không hộ trì các căn, không tu hạnh Samôn, không hiểu biết phân biệt thì Tôn giả Xá-lợi-phất, vì tâm ngài hiểu được tâm của kẻ đó nên mới nói pháp này.

Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất! Nếu có người không dua nịnh, không dối trá, không ganh tị, có niềm tin, luôn tinh tấn, không biếng nhác, có chánh niệm, có chánh trí, tu định, tu tuệ, tâm không cuồng mê, biết hộ trì các căn, tu tập rộng rãi hạnh Sa-môn và khéo phân biệt hiểu biết thì người ấy khi nghe Tôn giả nói pháp, giống như kẻ đói muốn được ăn, kẻ khát muốn được uống liền được ăn uống thỏa lòng.

[0569c05] Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất! Giống như con gái dòng dõi Sát-đếlợi hay con gái của dòng Phạm chí, Tỳ-xá hay Thủ-đà-la, rất mực đoan trang xinh đẹp, sau khi tắm rửa sạch sẽ liền lấy hương thơm xoa khắp thân thể, mặc xiêm y lộng lẫy mịn màng và trang sức đủ loại chuỗi ngọc. Giả sử có người nhớ nghĩ cô ấy, mong cô ấy được nhiều lợi lạc, an vui hạnh phúc, liền đem tràng hoa sen xanh, tràng hoa chiêm-bặc, tràng hoa tu-ma-na, tràng hoa bà-sư hoặc tràng hoa a-đề-mâu-đa^[12] đến tặng. Cô gái ấy vui mừng, đưa hai tay nhận lấy rồi cài hoa lên đầu. Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất! Cũng như thế, nếu có người không dua nịnh, không dối trá, không ganh tị, có niềm tin, luôn tinh tấn, không biếng nhác, có chánh niệm tỉnh giác, tu định, tu tuệ, tâm không cuồng mê, biết hộ trì các căn, tu tập rộng rãi hạnh Sa-môn và khéo phân biệt hiểu biết thì người ấy, khi được nghe Tôn giả nói pháp, giống như kẻ đói muốn được ăn, kẻ khát muốn được uống liền được ăn uống thỏa lòng.

Tôn giả Xá-lợi-phất! Ngài thật kỳ diệu, thật hy hữu! Ngài thường cứu vớt các vị tu Phạm hạnh, giúp họ xa lìa bất thiện, an lập vào cõi lành.

Như thế, cả hai Tôn giả khen ngợi lẫn nhau, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi.

Tôn giả Xá-lợi-phất nói pháp như vậy, Tôn giả Đại Mục-kiền-liên và các Tỳ-kheo nghe xong đều hoan hỷ phụng hành.