69. KINH BA MƯƠI VÍ DỤ¹

Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật cùng với đại chúng Tỳ-kheo du hóa thành Vương Xá và an cư mùa mưa tại Trúc Lâm, vườn Ca-lan-đa.

Bấy giờ, vào ngày rằm, là ngày thuyết giới,² đức Thế Tôn trải tòa ngồi trước chúng Tỳ-kheo. Khi đã an tọa, Thế Tôn nhập định quán tâm các Tỳ-kheo. Lúc đó, Ngài thấy chúng Tỳ-kheo tĩnh tọa yên lặng, rất mực yên lặng, không chút buồn ngủ vì đã trừ phiền não ngăn che. Chúng Tỳ-kheo ngồi yên lặng lắng sâu, rất mực yên lặng lắng sâu, tịch tĩnh, rất mực tịch tĩnh, vi diệu, rất mực vi diệu.

Khi ấy, Tôn giả Xá-lợi-phất³ cũng có mặt trong chúng. Bấy giờ, Thế Tôn bảo:
– Này Xá-lợi-phất! Chúng Tỳ-kheo tĩnh tọa yên lặng, rất mực yên lặng, không chút buồn ngủ vì đã trừ phiền não ngăn che. Chúng Tỳ-kheo ngồi yên lặng lắng sâu, rất mực yên lặng lắng sâu, tịch tĩnh, rất mực tịch tĩnh, vi diệu, rất mực vi diệu. Vậy ai là người có thể kính trọng, phụng sự chúng Tỳ-kheo?⁴

Tôn giả Xá-lợi-phất liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa y bày vai, chắp tay hướng Phật rồi bạch rằng:
– Bạch Thế Tôn! Chúng Tỳ-kheo tĩnh tọa yên lặng, rất mực yên lặng, không chút buồn ngủ vì đã trừ phiền não ngăn che. Chúng Tỳ-kheo ngồi yên lặng lắng sâu, rất mực yên lặng lắng sâu, tịch tĩnh, rất mực tịch tĩnh, vi diệu, rất mực vi diệu như thế. Bạch Thế Tôn! Không ai là người có thể kính trọng, phụng sự chúng Tỳ-kheo. Chỉ có đức Thế Tôn mới có thể kính trọng, phụng sự Chánh pháp và chúng Tỳ-kheo cùng với giới, không buông lung, bố thí và thiền định. Chỉ có Thế Tôn mới có thể kính trọng, phụng sự mà thôi.

Thế Tôn bảo:
– Này Xá-lợi-phất! Đúng thế, đúng thế! Không ai có thể kính trọng, phụng sự chúng Tỳ-kheo. Chỉ có Thế Tôn mới có thể kính trọng, phụng sự Chánh pháp và chúng Tỳ-kheo cùng với giới, không buông lung, bố thí và thiền định. Chỉ có Thế Tôn mới có thể kính trọng, phụng sự mà thôi.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có đầy đủ các thứ trang sức như lụa, tơ, gấm, len, nhẫn, xuyến, cườm tay, chuỗi ngọc khuỷu tay, kiềng đeo cổ, vàng,⁵ bạc và trâm cài châu ngọc; cá c Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng giới đức để làm vật dụng trang sức cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào thành tựu giới đức để làm vật dụng trang sức thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có năm nghi trượng là kiếm, lọng, mũ chư thiên, phất trần cán bằng ngọc và hài hoa⁶ để bảo vệ thân thể được an ổn; cá c Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni lấy sự giữ gìn giới cấm để bảo vệ Phạm hạnh cũng giống như vậy. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào giữ gìn giới cấm để bảo vệ Phạm hạnh thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

[0519a12] Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có người canh cửa; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni lấy sự giữ gìn sáu căn làm người canh cửa cũng giống như vậy. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào thành tựu sự giữ gìn sáu căn làm người canh cửa thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có vị tướng canh cổng thông minh trí tuệ, biết phân biệt rõ ràng; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng chánh niệm làm vị tướng canh cổng cũng như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu chánh niệm làm người canh cổng thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có hồ tắm đẹp, làn nước trong xanh, mát mẻ tràn đầy; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng tĩnh tâm làm hồ nước tắm mát cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu tĩnh tâm làm hồ nước tắm mát thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có người chăm sóc, tắm rửa, thường nhắc nhở tắm rửa; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni lấy thiện tri thức làm người tắm rửa cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào thành tựu việc lấy thiện tri thức làm người chăm sóc, tắm rửa thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có các loại hương xoa thân như gỗ mật,⁷ trầm thủy, chiên-đàn, tô hợp,⁸ kê thiệt,⁹ đô lương;¹⁰ các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng giới đức để làm hương xoa cũng như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào thành tựu giới đức để làm hương xoa thì vị ấy xả bỏ đượ c điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có y phục tốt đẹp như áo sơ-ma,¹¹ áo gấm, lụa, áo bông trắng,¹² áo da sơn dương;¹³ thì các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng sự hổ thẹn làm y phục cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu hổ thẹn làm y phục thì vị ấy xả bỏ đượ c điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có giường ghế tốt đẹp cao rộng; cá c Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng bốn thiền làm giường ghế cũng giống như vậy. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu bốn thiền làm giường ghế thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

[0519b10] Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có thợ hớt tóc khéo, thường nhắc nhở tắm rửa; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng chánh niệm làm thợ hớt tóc cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu chánh niệm làm thợ hớt tóc thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có thức ăn thơm ngon, thịnh soạn, đủ các mùi vị đặc biệt; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng hỷ làm thức ăn cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu hỷ làm thức ăn thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có đủ cá c loại thức uống, như nước xoài,¹⁴ nước ép táo,¹⁵ nước mía, nước nho, nước mạt-ta-đề;¹⁶ các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng pháp vị làm thức uống cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu pháp vị làm thức uống thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có các loại tràng hoa đẹp như là tràng hoa sen xanh, tràng hoa chiêm-bặc, tràng hoa tu-ma-na, tràng hoa bà-sư, tràng hoa a-đề-mâu-đa;¹⁷ các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng ba định là Không, Vô nguyện và Vô tướng làm tràng hoa cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu ba định làm tràng hoa thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có phòng ốc, nhà cửa, lâu đài; cá c Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng ba thất¹⁸ là Thiên thất,¹⁹ Phạm thất²⁰ và Thánh thất²¹ làm nhà cửa cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu ba thất làm nhà cửa thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có người điển thủ,²² tức là người trông nom nhà cửa; cá c Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng trí tuệ làm người trông nom nhà cửa cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu trí tuệ làm người trông nom nhà cửa thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

[0519c05] Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có các thôn ấp trong nước nộp bốn loại thuế: Loại thứ nhất để dâng vua, cung cấp cho hoàng hậu và cho các thể nữ trong cung; loại thứ hai để cung cấp cho thái tử và quần thần; loại thứ ba để cung cấp cho toàn dân; loại thứ tư để cung cấp cho Sa-môn và Phạm chí; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng bốn niệm xứ làm tô thuế cũng giống như vậy. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu bốn niệm xứ làm tô thuế thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có bốn loại quân là quân voi, quân ngựa, quân xe và quân bộ; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng bốn chánh cần²³ làm bốn loại quân cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu bốn chánh cần làm bốn loại quân thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có nhiều loại xe, như xe voi, xe ngựa, xe động cơ, xe sức người; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng bốn như ý túc làm xe chuyên chở cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu bốn như ý túc dùng làm xe chuyên chở thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có các loại xe dùng những loại da vằn tốt đẹp của sư tử, cọp, beo, dệt thành nhiều màu sắc để trang hoàng; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng Chỉ - Quán làm xe cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu Chỉ - Quán làm xe thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có người giá ngự, tức là người đánh xe; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng chánh niệm làm người đánh xe cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu chánh niệm làm người đánh xe thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có cây phướn rất cao; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dụng tâm mình làm cây phướn cao cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu tâm mình làm cây phướn cao thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

[0520a02] Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có con đường tốt, bằng phẳng, thẳng tắp, đi thẳng đến khu vườn rừng có lầu gác; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng Thánh đạo tám chi làm con đường bằng phẳng, thẳng tắp, đi thẳng đến Niết-bàn cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu Thánh đạo tám chi làm con đường bằng phẳng, thẳng tắp, đi thẳng đến Niết-bàn thì vị ấy xả bỏ đượ c điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có vị tướng thông minh trí tuệ, biết phân biệt rõ ràng; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng trí tuệ làm vị tướng cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu trí tuệ làm vị tướng thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có chánh điện lớn, cao rộng, sáng sủ a; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng trí tuệ làm chánh điện lớn cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu trí tuệ làm chánh điện lớn thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Nay Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần lên trên điện cao quan sát những người dưới thấ p qua lại, chạy nhảy, đi đứng, ngồi nằm; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dù ng trí tuệ vô thượ ng lên điện cao để tự quá n sá t tâm mình, khiến tâm trùm khắp, nhu hòa, hoan hỷ, viễn ly cũng như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu trí tuệ vô thượng lên điện cao để tự quán sát tâm mình, khiến tâm trùm khắp, nhu hòa, hoan hỷ, viễn ly thì vị ấy xả bỏ đượ c điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có quan Tông chánh²⁴ thông thạo dòng tộc; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng bốn Thánh chủng²⁵ làm quan Tông chánh cũng như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu bốn Thánh chủng làm quan Tông chánh thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có vị lương y danh tiếng trị được các bệnh; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng chánh niệm làm lương y cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu chánh niệm làm lương y thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có giường Chánh Ngự đượ c trải nệm lót dệt bằng lông thú, có chăn đắp bằng gấm lụa mịn màng, hai đầu đặt gối ngủ làm bằng da sơn dương; cá c Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng định Vô ngại²⁶ làm giường Chánh Ngự cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu định Vô ngại làm giường Chánh Ngự thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.
Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần có ngọc báu danh tiếng; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni dùng Tâm bất động giải thoát làm ngọc báu danh tiếng cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào lấy sự thành tựu Tâm bất động giải thoát làm ngọc báu danh tiếng thì vị ấy xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

Này Xá-lợi-phất! Giống như vua và đại thần tắm nước sạch trong, xoa bột hương quý khiến thân thể thơm tho; các Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni lấy việc tự quán tâm mình khiến cho thân thanh tịnh cũng giống như thế. Này Xá-lợi-phất! Nếu Tỳ-kheo hay Tỳ-kheo-ni nào thành tựu việc tự quán tâm mình khiến cho thân thanh tịnh thì có thể kính trọng phụng sự Thế Tôn, Chánh pháp và chúng Tỳ-kheo cùng với giới, không buông lung, bố thí và thiền định.

[0520b13] Đức Phật dạy như vậy, Tôn giả Xá-lợi-phất và các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.

Chú Thích
1 Quyển 15. Nguyên tác: Tam thập dụ kinh 三十喻經 (T.01. 0026.69. 0518c09).
2 Nguyên tác: Tùng giải thoát (從解脫, Pāṭimokkha), còn gọi “Biệt giải thoát” (別解脫) hay “Ba-la-đề-mộc-xoa” (波羅底木叉), chỉ cho Giới bổn của Tỳ-kheo.
3 Nguyên tác: Xá-lợi tử (舍梨子).
4 Nguyên tác: Thùy năng kính trọng phụng sự Tỳ-kheo chúng giả? (誰能敬重奉事比丘眾者). Câu này có thể hiểu: Ai là người đáng kính trọng để có thể giúp đỡ cho chúng Tỳ-kheo?
5 Nguyên tá c: Sanh sắc (生色, suvaṇṇa): Vàng ròng.
6 Nguyên tác: Nghiêm sức tỷ (嚴飾屣).
7 Nguyên tác: Mộc mật (木蜜): Gỗ hương.
8 Tô hợp (蘇合), một loại hương do chưng cất nhiều hương liệu mà thành.
9 Kê thiệt (雞舌), loại hương được chưng cất từ cỏ úa.
10 Đô lương (都梁), một loại danh hương, chưng cất từ một loại lan.
11 Á o Sơ-ma (初摩衣, khoma): Áo vải lanh.
12 Nguyên tác: Bạch điệp y (白㲲衣).
13 Nguyên tác: Gia-lăng-già-ba-hòa-la (加陵伽波惒邏, kaladimigapavara).
14 Nại ẩm (㮈飲, ambapāna): Nước xoài ép.
15 Chiêm-ba ẩm (瞻波飲, jambupāna): Nước ép từ táo đỏ.
16 Mạt-ta-đề ẩm (末蹉提飲, majjapāna): Thức uống có chất lên men, có cồn.
17 Tên gọi các loài hoa này. Xem chú thích 9-15, kinh số 68, tr. 409.
18 Tam thất (三室) còn gọi là tam trụ (三住), P. Tayo vihārā.
19 Thiên thất (天室) còn gọi là Thiên trụ (天住), P. Dibbo vihāra, chỉ cho tu bốn thiền, từ Thiền thứ nhất đến Thiền thứ tư.
20 Phạm thất (梵室) còn gọi là Phạm trụ (梵住), P. Brahma vihāra, chỉ cho tu bốn vô lượng tâm: Từ (慈, mettā), bi (悲, karuṇā), hỷ (喜, muditā), xả (捨, upekkhā).
21 Thánh thất (聖室) còn gọi là Thánh trụ (聖住), P. Ariyo vihāra, chỉ cho tu bốn niệm xứ, bốn như ý túc, bốn chánh cần, năm căn, năm lực, bảy giác chi và Thánh đạo tám chi.
22 Điển thủ (典守): Người quản lý văn khố.
23 Nguyên tá c: Tứ chánh đoạn (四正斷), tức tứ chánh cần (四正勤, sammappadhānā).
24 Tông chánh khanh (宗正卿): Quan xử lý việc nội bộ của vương thất.
25 Tứ Thánh chủng (四聖種, Cattāro ariyavaṃsa). DĀ. 9 gọi là Tứ Hiền thánh tộc (四賢聖族): Đối với bốn thứ vật dụng như y phục, ẩm thực, ngọa cụ, y dược phải nên biết vừa đủ, được loại tốt không vui, gặp thứ xấu không buồn, không tham lam dính mắc.
26 Vô ngại định (無礙定): Định do lìa dục và thoát khỏi sự trở ngại của 5 triền cái (無欲無五蓋障礙之定), theo Hán dịch A-hàm kinh từ điển (漢譯阿含經辭典) của Trang Xuân Giang (莊春江).