39. KINH TRƯỞNG GIẢ ÚC-GIÀ¹ (2)

Tôi nghe như vầy:
Một thời, sau khi Phật nhập Niết-bàn không lâu, có số đông Tỳ-kheo Trưởng lão thượng tôn du hóa Tỳ-xá-ly, ngụ tại giảng đường Trùng Các,² bên ao Di Hầu.
Bấy giờ, trưởng giả Úc-già tổ chức bố thí rộng lớn như vầy: Đãi ăn cho khách từ xa đến, cho người đi đường, cho người bệnh và cho người nuôi bệnh; thường dọn cháo, thường dọn cơm, cung cấp cho người trông nom tinh xá; thường mời đại chúng gồm hai mươi người thọ thực, cứ mỗi năm ngày đều thỉnh chúng Tỳ-kheo thọ trai. Trưởng giả đã tổ chức bố thí rộng lớn như vậy.
Thế rồi, trùng hợp vào lúc ấy, có một chiếc thuyền lớn của trưởng giả chở đầy hàng hóa có giá trị cả trăm ngàn đang ở trên biển, bỗng nhiên chìm mất.
Chúng Tỳ-kheo Trưởng lão Thượng tôn nghe trưởng giả Úc-già tổ chức bố thí rộng lớn như vầy: Đãi ăn cho khách từ xa đến, cho người đi đường, cho người bệnh và cho người nuôi bệnh; thường dọn cháo, thường dọn cơm, cung cấp cho người trông nom tinh xá; thường mời đại chúng gồm hai mươi người thọ thực, cứ mỗi năm ngày đều thỉnh chúng Tỳ-kheo thọ trai. Nghe rồi, các vị ấy liền bàn với nhau: “Chư Hiền! Ai có thể đến nói với trưởng giả Úc-già rằng: Trưởng giả hãy dừng lại, đừng bố thí nữa! Sau này trưởng giả sẽ tự biết.
Rồi các vị ấy nghĩ: "Tôn giả A-nan là thị giả của Phật, thọ giáo Thế Tôn, được Phật và các vị Phạm hạnh có trí khen ngợi. Tôn giả A-nan có thể đến nói với trưởng giả Úc-già rằng: Trưởng giả hãy dừng lại, đừng bố thí nữa! Sau này trưởng giả sẽ tự biết.’
Chư Hiền! Chúng ta nên cùng đến chỗ Tôn giả A-nan, trình bày sự việc như thế.”
[0481c03] Bấy giờ, chúng Tỳ-kheo Trưởng lão Thượng tôn đi đến chỗ Tôn giả A-nan, thăm hỏi nhau xong, ngồi sang một bên rồi nói:
– Hiền giả A-nan biết chăng? Trưởng giả Úc-già tổ chức bố thí rộng lớn như vầy: Đãi ăn cho khách từ xa đến, cho người đi đường, cho người bệnh và cho người nuôi bệnh; thường dọn cháo, thường dọn cơm, cung cấp cho người trông nom tinh xá; thường mời đại chúng gồm hai mươi người thọ thực, cứ mỗi năm ngày đều thỉnh chúng Tỳ-kheo thọ trai. Trưởng giả đã tổ chức bố thí rộng lớn như vậy. Thế rồi, trùng hợp vào lúc ấy, có một chiếc thuyền lớn của trưởng giả chở đầy hàng hóa có giá trị cả trăm ngàn đang ở trên biển, bỗng nhiên chìm mất.
Chúng tôi cùng bàn luận với nhau như vầy: “Ai có thể đến nói với trưởng giả Úc-già rằng: ‘Trưởng giả hãy dừng lại, đừng bố thí nữa! Sau này trưởng giả sẽ tự biết.’” Rồi chúng tôi nghĩ: “Tôn giả A-nan là thị giả của Phật, thọ giáo Thế Tôn, được Phật và các vị Phạm hạnh có trí khen ngợi. Tôn giả A-nan có thể đến nói với trưởng giả Úc-già rằng: Trưởng giả hãy dừng lại, đừng bố thí nữa! Sau này trưởng giả sẽ tự biết.’” Này Hiền giả A-nan! Hiền giả có thể đến nói với trưởng giả Úc-già rằng: “Trưởng giả hãy dừng lại, đừng bố thí nữa! Sau này trưởng giả sẽ tự biết” chăng?
Tôn giả A-nan thưa với các vị Tỳ-kheo Trưởng lão Thượng tôn:
– Thưa các Tôn giả! Trưởng giả Úc-già tính tình nghiêm nghị, nếu con tự tiện nói việc đó thì có thể khiến cho ông ấy không vui. Thưa quý ngài! Con đại diện cho ai mà nói đây?
Các Tỳ-kheo Trưởng lão Thượng tôn đáp:
– Hiền giả cứ nói là chúng Tỳ-kheo bảo như vậy, nói là chúng Tỳ-kheo bảo vậy rồi, ông ấy sẽ không còn nói gì nữa.
Tôn giả A-nan liền im lặng vâng lời các Tỳ-kheo Trưởng lão Thượng tôn. Bấy giờ, các Tỳ-kheo Trưởng lão Thượng tôn biết Tôn giả A-nan im lặng nhận lời rồi, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, nhiễu quanh Tôn giả A-nan rồi trở về chỗ của mình.³
Hôm sau, lúc trời vừa sáng, Tôn giả A-nan đắp y, ôm bát, đến nhà trưởng giả Úc-già. Từ xa nhìn thấy Tôn giả A-nan, trưởng giả Úc-già liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa áo bày vai, chắp tay hướng về Tôn giả A-nan thưa:
– Lành thay, Tôn giả A-nan! Tôn giả đã lâu không đến đây! Mời Tôn giả ngồi vào chỗ này.
Tôn giả A-nan liền ngồi xuống chỗ ấy. Trưởng giả Úc-già cúi lạy sát chân Tôn giả A-nan rồi ngồi sang một bên.
Khi ấy, Tôn giả A-nan bảo:
– Trưởng giả biết chăng? Trưởng giả tổ chức bố thí rộng lớn như vầy: Đãi ăn cho khách từ xa đến, cho người đi đường, cho người bệnh và cho người nuôi bệnh; thường dọn cháo, thường dọn cơm, cung cấp cho người trông nom tinh xá; thường mời đại chúng gồm hai mươi người thọ thực, cứ mỗi năm ngày đều thỉnh chúng Tỳ-kheo thọ trai. Trưởng giả đã tổ chức bố thí rộng lớn như vậy. Thế rồi, trùng hợp vào lúc ấy, có một chiếc thuyền lớn của trưởng giả chở đầy hàng hóa có giá trị cả trăm ngàn đang ở trên biển, bỗng nhiên chìm mất. Vậy nên trưởng giả hãy dừng lại, đừng bố thí nữa! Sau này trưởng giả sẽ tự biết.
[0482a06] Trưởng giả nói:
– Thưa Tôn giả A-nan! Đây là lời của ai vậy?
Tôn giả A-nan đáp:
– Này trưởng giả! Tôi tuyên lại lời của chúng Tỳ-kheo.
Trưởng giả thưa:
– Tôn giả tuyên lại lời của chúng Tỳ-kheo thì không có gì phải bàn luận, còn nếu Tôn giả tự nói như vậy thì có thể khiến cho con không vui. Thưa Tôn giả! Nếu con có thí xả như thế, thi ân như thế, dù tất cả tài vật đều cạn kiệt, cũng chỉ khiến con mãn nguyện, như nguyện của Chuyển Luân Vương vậy.
Tôn giả A-nan hỏi:
– Này trưởng giả! Thế nào là nguyện của Chuyển Luân Vương?
Trưởng giả đáp:
– Thưa Tôn giả! Người nghèo trong thôn nghĩ như vầy: “Mong sao ta giàu nhất thôn!” Đó là nguyện của người ấy. Người giàu trong thôn nghĩ như vầy: “Mong sao ta giàu nhất ấp!” Đó là nguyện của người ấy. Người giàu nhất ấp suy nghĩ như vầy: “Mong sao ta giàu nhất thành!” Đó là nguyện của người ấy. Người giàu nhất thành suy nghĩ như vầy: “Mong sao ta được giữ chức Tông chánh⁴ trong thành!” Đó là nguyện của người ấy. Người giữ chức Tông chánh trong thành suy nghĩ như vầy: “Mong sao ta làm được Tướng quốc!” Đó là nguyện của người ấy. Vị Tướng quốc suy nghĩ: “Mong sao ta được làm Tiểu vương!” Đó là nguyện của người ấy. Vị Tiểu vương lại suy nghĩ: “Mong sao ta được làm Chuyển Luân Vương!” Đó là nguyện của người ấy. Vị Chuyển Luân Vương suy nghĩ như vầy: “Mong sao ta làm được như một người thiện nam, cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, với niềm tin tha thiết, rời xa gia đình, sống không gia đình, xuất gia học đạo, thành tựu được Phạm hạnh vô thượng xong, ngay trong hiện tại tự biết tự ngộ, tự thân tác chứng, thành tựu an trú và biết như thật rằng: ‘Sanh tử đã chấm dứt, Phạm hạnh đã thành tựu, việc cần làm đã xong, không còn tái sanh nữa!’” Đó là nguyện của Chuyển Luân Vương.
Thưa Tôn giả! Nếu con có thí xả như thế, thi ân như thế, dù tất cả tài vật đều cạn kiệt, cũng chỉ khiến con mãn nguyện, như nguyện của Chuyển Luân Vương vậy. Thưa Tôn giả, con có pháp ấy.
Tôn giả A-nan khen:
– Này trưởng giả! Nếu ông có pháp ấy thì thật là kỳ diệu, thật là hy hữu.
– Lại nữa, thưa Tôn giả! Con không chỉ có pháp ấy thôi. Khi con đến tinh xá, vừa gặp thầy Tỳ-kheo nào thì con liền kính lễ. Nếu vị Tỳ-kheo ấy kinh hành, con cũng kinh hành theo. Nếu vị ấy ngồi, con cũng ngồi một bên, ngồi rồi nghe pháp. Tôn giả ấy thuyết pháp cho con, con cũng thuyết pháp cho Tôn giả ấy.
Tôn giả ấy hỏi chuyện con, con cũng hỏi chuyện Tôn giả ấy. Tôn giả ấy trả lời con, con cũng trả lời Tôn giả ấy. Con nhớ chưa từng khinh mạn các vị Tỳ-kheo Trưởng lão Thượng tôn, cho đến các vị bậc trung hoặc bậc hạ. Thưa Tôn giả, con có pháp ấy.
[0482b06] Tôn giả A-nan khen:
– Này trưởng giả! Nếu ông có pháp ấy thì thật là kỳ diệu, thật là hy hữu.
– Thưa Tôn giả! Con không phải chỉ có pháp ấy mà thôi. Khi con ở trong đại chúng Tỳ-kheo thực hành sự cúng dường thì có chư thiên trụ giữa hư không bảo con rằng: “Này trưởng giả! Đây là bậc A-la-hán, đây là bậc A-la-hán hướng, đây là bậc A-na-hàm, đây là bậc A-na-hàm hướng, đây là bậc Tư-đà-hàm, đây là bậc Tư-đà-hàm hướng, đây là bậc Tu-đà-hoàn, đây là bậc Tu-đà-hoàn hướng, vị này tinh tấn, vị này không tinh tấn.” Thưa Tôn giả! Thế nhưng khi con cúng dường đại chúng Tỳ-kheo, con nhớ chưa từng có ý phân biệt. Thưa Tôn giả, con có pháp ấy.
Tôn giả A-nan khen:
– Này trưởng giả! Nếu ông có pháp ấy thì thật là kỳ diệu, thật là hy hữu.
– Thưa Tôn giả! Con không phải chỉ có pháp ấy mà thôi. Khi con ở trong đại chúng Tỳ-kheo thực hành sự cúng dường thì có chư thiên trụ giữa hư không bảo con rằng: “Này trưởng giả! Có đức Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, Thế Tôn khéo thuyết pháp và Thánh chúng của đức Như Lai khéo thực hành Chánh pháp.” Tôn giả! Con không vì vị trời kia mà có niềm tin, không vì vị trời kia mà có vui thích, không nghe theo vị kia, chỉ là con tự có trí thanh tịnh để biết có đức Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, Thế Tôn khéo thuyết pháp và Thánh chúng của đức Như Lai khéo thực hành Chánh pháp. Thưa Tôn giả, con có pháp ấy.
Tôn giả A-nan khen:
– Này trưởng giả! Nếu ông có pháp ấy thì thật là kỳ diệu, thật là hy hữu.
– Lại nữa, thưa Tôn giả! Con không chỉ có pháp ấy thôi. Thưa Tôn giả! Con lìa dục, lìa pháp ác bất thiện, cho đến thành tựu và an trú Thiền thứ tư. Thưa Tôn giả, con có pháp ấy.
Tôn giả A-nan khen:
– Này trưởng giả! Nếu ông có pháp ấy thì thật là kỳ diệu, thật là hy hữu.
Bấy giờ, trưởng giả Úc-già thưa:
– Tôn giả A-nan! Mời Tôn giả ở lại đây thọ thực.
Tôn giả A-nan im lặng nhận lời.
Biết Tôn giả A-nan im lặng nhận lời rồi, trưởng giả Úc-già liền từ chỗ ngồi đứng dậy, tự mình mang nước rửa tay, dâng rất nhiều món ăn thơm ngon tinh khiết với đủ các loại cứng và mềm. Trưởng giả lại tự tay hầu sớt thức ăn, để cho Tôn giả được no đủ. Ăn xong, trưởng giả thu dọn chén bát, đem nước rửa tay, rồi liền lấy một chiếc ghế nhỏ ngồi bên cạnh để nghe pháp.
Tôn giả A-nan thuyết pháp cho trưởng giả nghe, mở bày, dạy bảo, khích lệ, khiến cho hoan hỷ. Sau khi dùng vô số phương tiện thuyết pháp, mở bày, dạy bảo, khích lệ, khiến cho trưởng giả Úc-già hoan hỷ, rồi Tôn giả đứng dậy ra đi.
Tôn giả A-nan dạy như vậy, trưởng giả Úc-già nghe Tôn giả dạy xong, hoan hỷ phụng hành.

Chú Thích:
¹ Nguyên tác: Úc-già trưởng giả kinh, hạ 郁伽長者經, 下 (T.01. 0026.39. 0481b13).
² Nguyên tác: Cao Lâu đài quán (高樓臺觀, Kūṭāgārasālā), còn gọi là Trùng Các giảng đường (重閣講堂).
³ Trường hợp các Trưởng lão thượng tôn nhiễu quanh Tôn giả A-nan cho thấy lúc này Tôn giả A-nan đã chứng Thánh quả và tuổi tác cũng đã cao.
⁴ Tông chánh (宗正), một chức quan quản lý các việc trong hoàng tộc.