25. KINH VÍ DỤ VỀ NƯỚC¹

Tôi nghe như vầy:
Một thời, đức Phật du hóa nước Xá-vệ, ngụ tại Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.
Bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất bảo các Tỳ-kheo:
– Này chư Hiền! Hôm nay, tôi sẽ nói năm pháp diệt trừ phiền giận.² Các thầy hãy lắng nghe, lắng nghe và khéo suy nghĩ!
Các Tỳ-kheo vâng lời lắng nghe.
Tôn giả Xá-lợi-phất nói:
– Năm pháp ấy là gì? Này chư Hiền! Giả sử có người mà hành động của thân không trong sạch nhưng lời nói thì trong sạch, nếu bậc có trí nhìn thấy mà sanh lòng phiền giận thì nên diệt trừ sự phiền giận ấy đi.
Lại nữa, này chư Hiền! Giả sử có người miệng nói lời không trong sạch nhưng hành động của thân trong sạch, nếu bậc có trí nhìn thấy mà sanh lòng phiền giận thì nên diệt trừ sự phiền giận ấy đi.
Lại nữa, này chư Hiền! Giả sử có người mà hành động của thân không trong sạch, miệng nói lời không trong sạch nhưng tâm ý còn có chút trong sạch, nếu bậc có trí nhìn thấy mà sanh lòng phiền giận thì nên diệt trừ sự phiền giận ấy đi.
Lại nữa, này chư Hiền! Giả sử có người mà hành động của thân không trong sạch, miệng nói lời không trong sạch và tâm ý cũng không có chút nào trong sạch, nếu bậc có trí nhìn thấy mà sanh lòng phiền giận thì nên diệt trừ sự phiền giận ấy đi.
Lại nữa, này chư Hiền! Giả sử có người mà hành động của thân trong sạch, miệng nói lời trong sạch và tâm ý cũng rất trong sạch, nếu bậc có trí nhìn thấy mà sanh lòng phiền giận thì nên diệt trừ sự phiền giận ấy đi.
Này chư Hiền! Giả sử có người mà hành động của thân không trong sạch nhưng miệng nói lời trong sạch, nếu bậc có trí nhìn thấy mà sanh lòng phiền giận thì phải diệt trừ sự phiền giận bằng cách nào? Này chư Hiền, như Tỳ-kheo a-lan-nhã³ mặc y phấn tảo,⁴ thấy tấm vải xấu quăng bỏ trong đống rác, hoặc dính đại tiện dơ dáy, hoặc dính tiểu tiện, mũi dãi, nước miếng và các thứ bất tịnh khác thấm bẩn; thấy rồi, vị ấy dùng tay trái cầm lên, tay phải căng rộng ra xem, nếu tấm vải đó không bị dính đại tiện, tiểu tiện, mũi dãi, nước miếng và các thứ bất tịnh khác thấm bẩn, lại không bị rách thủng thì sẽ xếp lại rồi đem về dùng. Cũng vậy, này chư Hiền! Giả sử có người mà hành động của thân không trong sạch nhưng miệng nói lời trong sạch thì chớ quan tâm đến hành động không trong sạch của thân người đó, mà chỉ chú ý đến lời nói trong sạch của họ. Nếu người trí thấy như vậy mà sanh lòng phiền giận thì nên diệt trừ bằng cách như vậy.
Này chư Hiền! Giả sử có người mà lời nói không trong sạch nhưng hành động của thân thì trong sạch, nếu bậc có trí nhìn thấy mà sanh lòng phiền giận thì phải diệt trừ phiền giận bằng cách nào? Này chư Hiền, như cách thôn không xa, có hồ nước rất sâu, rêu cỏ phủ kín mặt hồ. Có người bị nóng bức, phiền muộn, đói khát, mệt mỏi, bị gió nóng bức bách đi đến. Người ấy đến bên hồ, cởi áo để trên bờ rồi nhảy xuống hồ, dùng hai tay khoát rêu ra, tắm rửa thoả thích, trừ bỏ nóng bức, phiền muộn, đói khát, mệt mỏi. Cũng vậy, này chư Hiền! Giả sử có người mà lời nói không trong sạch nhưng hành động của thân trong sạch thì chớ quan tâm đến lời nói của người ấy mà chỉ chú ý đến hành động trong sạch của thân người ấy thôi. Nếu người trí thấy như vậy mà sanh lòng phiền giận thì nên diệt trừ bằng cách như vậy.
[0454b05] Này chư Hiền! Giả sử có người mà hành động của thân không trong sạch, lời nói cũng không trong sạch nhưng tâm ý còn có chút trong sạch, nếu bậc có trí nhìn thấy mà sanh lòng phiền giận thì phải diệt trừ phiền giận bằng cách nào? Này chư Hiền! Ví như ở ngã tư đường có vũng nước sạch trong dấu chân bò, có người bị nóng bức, phiền muộn, đói khát, mệt mỏi, bị gió nóng bức bách đi đến. Người ấy nghĩ thế này: “Nước trong dấu chân bò ở ngã tư đường này quá ít, nếu ta dùng tay hoặc lấy lá cây múc thì nước sẽ bị khuấy đục nên không thể trừ bỏ sự nóng bức, phiền muộn, đói khát và sự mệt mỏi cho ta. Vậy ta nên quỳ mọp xuống, hai tay và đầu gối áp sát mặt đất, dùng miệng uống nước.” Người ấy liền quỳ mọp xuống, hai tay và đầu gối áp sát mặt đất, dùng miệng uống nước. Nhờ vậy mà người ấy liền trừ được sự nóng bức, phiền muộn, đói khát, mệt mỏi. Cũng vậy, này chư Hiền! Giả sử có người mà hành động của thân không trong sạch, lời nói cũng không trong sạch, nhưng tâm ý còn có chút trong sạch thì chớ quan tâm đến hành động không trong sạch của thân, chớ quan tâm đến lời nói không trong sạch của người đó mà chỉ chú ý đến tâm ý còn có chút trong sạch của người đó thôi. Này chư Hiền! Nếu người trí thấy như vậy mà sanh lòng phiền giận thì nên diệt trừ bằng cách như vậy.
Này chư Hiền! Giả sử có người mà hành động của thân không trong sạch, lời nói và tâm ý cũng không trong sạch, nếu bậc có trí nhìn thấy mà sanh lòng phiền giận thì phải diệt trừ phiền giận bằng cách nào? Này chư Hiền! Như có người lữ hành đang đi trên con đường dài xa thẳm, nửa đường lại mắc bệnh, rất mệt mỏi khốn đốn, vì xung quanh cô quạnh lại không có bạn bè, thôn xóm phía sau thì xa tít tắp mà thôn xóm phía trước lại chưa đến. Nếu có người đi đến và đứng bên cạnh, thấy người lữ hành này đang đi trên con đường dài xa thẳm, nửa đường lại mắc bệnh, rất mệt mỏi khốn đốn, vì xung quanh cô quạnh lại không có bạn bè, thôn xóm phía sau thì xa tít tắp mà thôn xóm phía trước lại chưa đến. Người bệnh ấy nếu được người này giúp đỡ thì từ nơi đồng không cô quạnh, sẽ dần dần đưa về thôn ấp, rồi cho uống thuốc hay bồi bổ bằng đồ ăn thức uống thơm ngon và được chăm sóc kỹ lưỡng thì chắc chắn bệnh của người ấy sẽ được thuyên giảm. Đó là do vì người kia có lòng thương xót, có từ tâm với người bệnh này.
Cũng vậy, này chư Hiền! Giả sử có người mà hành động của thân không trong sạch, lời nói và tâm ý cũng không trong sạch, nếu người có trí nhìn thấy thì nên suy nghĩ như vầy: “Hiền giả này thân hành động không trong sạch, lời nói và tâm ý cũng không trong sạch, đừng để cho hiền giả này vì thân hành động không trong sạch, lời nói và tâm ý cũng không trong sạch mà sau khi qua đời bị rơi vào đường ác, đọa vào địa ngục. Nếu Hiền giả này gặp bậc thiện tri thức thì sẽ lìa bỏ hành động không trong sạch của thân, tu sửa để thân hành động trong sạch; từ bỏ lời nói không trong sạch, tu sửa để lời nói trong sạch; từ bỏ tâm ý không trong sạch, tu sửa để tâm ý trở nên trong sạch. Nhờ vậy, nên mọi hành động từ thân, từ lời nói và từ tâm ý của Hiền giả này trở nên trong sạch. Nhờ vậy nên sau khi qua đời, chắc chắn sanh đến cõi lành, cho đến sanh lên cõi trời.” Đó là do bậc thiện tri thức kia có lòng thương xót, có tâm từ với Hiền giả này. Nếu người có trí mà sanh lòng phiền giận thì nên diệt trừ bằng cách như vậy.
[0454c05] Này chư Hiền! Giả sử có người mà hành động của thân trong sạch, lời nói và tâm ý cũng rất trong sạch, nếu bậc có trí nhìn thấy mà sanh lòng phiền giận thì phải diệt trừ phiền giận bằng cách nào? Này chư Hiền, như cách thôn không xa, có hồ nước đẹp, vừa trong lại vừa ngọt, đáy hồ sâu và bằng phẳng, cỏ biếc phủ bờ, hoa mọc xung quanh. Nếu như có người bị nóng bức, phiền muộn, đói khát, mệt mỏi, bị gió nóng bức bách tìm đến, người ấy đến hồ rồi liền cởi áo để trên bờ và nhảy xuống hồ, tắm rửa thỏa thích, từ bỏ sự nóng bức, phiền muộn, đói khát, mệt mỏi.
Cũng vậy, này chư Hiền! Giả sử có người mà hành động của thân trong sạch, lời nói và tâm ý cũng rất trong sạch thì hãy nghĩ đến hành động trong sạch của thân, của lời nói và ý nghĩ trong sạch của người đó. Nếu người có trí thấy như vậy mà sanh lòng phiền giận thì nên diệt trừ bằng cách như vậy.
Này chư Hiền! Tôi vừa nói năm pháp diệt trừ phiền giận, vì nhân đây nên nói như vậy.
Tôn giả Xá-lợi-phất dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe Tôn giả dạy xong đều hoan hỷ phụng hành.⁵

Chú Thích
¹ Nguyên tác: Thủy dụ kinh 水喻經 (T.01. 0026.25. 0454a03). Tham chiếu: A. 5.162 - III. 186.
² Ngũ trừ não pháp (五除惱法, pañca āghātapaṭivinayā): Năm yếu tố nhiếp phục sân hận.
³ A-luyện-nhã Tỳ-kheo (阿練若毗丘, araññaka bhikkhu): Tỳ-kheo sống trong rừng vắng, nghĩa địa, hang núi,...
⁴ Trì phấn tảo y (持糞掃衣, paṃsakulika): Người tu theo hạnh chỉ mặc y phục từ vải đã bị quăng bỏ.
⁵ Bản Hán, hết quyển 5.